Germaniya va Yevropa bo‘ylab yoshlar kelajagi haqidagi xavotirlar bilan ko‘chalarga chiqmoqda; bu esa Z avlodi 1980–1990-yillarda yashagan baby-bumerlarga qaraganda qiyinroq sharoitga tushganmi, degan bahsni kuchaytirmoqda. DW nafaqa, uy-joy, ta’lim va iqlim bo‘yicha ma’lumotlarni tahlil qilib, “Germaniyada yoshlar” yillik tadqiqoti muallifi, yoshlar tadqiqotchisi Simon Shnettser bilan suhbatlashdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, hozirgi noroziliklar amaliy savol tug‘diradi: yoshlar bu yerda ishonch bilan yashashi va ishlashi, tizimni moliyalashtirib turishi uchun shart-sharoit yaratilganmi? Gap qaysi avlod ko‘proq azob chekkanida emas, demografik va iqtisodiy bosim avlodlar o‘rtasidagi adolat tushunchasini qanday o‘zgartirayotganida.
Asosiy faktlar: Germaniya nafaqa tizimida 1957-yilda har bir nafaqaxo‘rga 3,73 nafar badal to‘lovchi to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, 2025-yilda bu ko‘rsatkich 2,1 nafarga, 2045-yilga borib esa 1,73 nafarga tushishi prognoz qilinmoqda. Berlin rejimi nafaqa tizimiga yiliga qariyb 118 mlrd yevro (131 mlrd dollar) subsidiya ajratadi — bu federal byudjetning taxminan 25 foizi; asosiy daromad yordamiga muhtoj nafaqaxo‘rlar soni 2003-yildagi 257 mingdan 2024-yilda 738 mingga yetdi. 2021-yilda kam ta’minlangan uy xo‘jaliklari daromadining qariyb 36 foizini uy-joyga sarflagan, 1990-yilda bu ko‘rsatkich 24 foiz atrofida edi.
Demografik fon hal qiluvchi ahamiyatga ega. Prognozlarga ko‘ra, 2045-yilga borib 35,35 mln nafar badal to‘lovchi 16,82 mln nafar nafaqaxo‘rning pensiyasini moliyalashtirishi kerak bo‘ladi. Berlin rejimining yiliga qariyb 118 mlrd yevro miqdoridagi subsidiyasi bu siljishni yumshatish va badal stavkalarini barqaror saqlashga qaratilgan bo‘lsa-da, federal byudjetning taxminan chorak qismini egallaydi. Shu bilan birga, asosiy daromad yordamiga tayanadigan nafaqaxo‘rlar soni 2003-yildagi 257 mingdan 2024-yilda 738 mingga oshdi; bu ko‘plab pensiyalar yashash xarajatlarini qoplamayotganini ko‘rsatadi.
Shnettser DW ga bergan izohida katta avlodlar ham qiyinchilik ko‘rganmi, degan savol o‘rinli ekanini aytdi: 'Albatta, “O‘sha paytda siz uchun ham shunchalik qiyin bo‘lganmi?” deb so‘rash adolatli. Ammo yoshlar hozir o‘zlari uchun vaziyat qiyinligini ko‘rib, ayni damda qo‘llab-quvvatlash zarurligini aytmoqda'. U asosiy savolni shunday ifodaladi: Berlin rejimi yoshlarga ishonch bilan yashash va ishlash hamda tizimni moliyalashtirib turish uchun sharoit yaratdimi? Uning javobi — yo‘q. Germaniya iqtisodiy tadqiqotlar instituti hisobotiga ko‘ra, kam ta’minlangan uy xo‘jaliklarining uy-joyga sarflaydigan daromad ulushi 1990-yildagi qariyb 24 foizdan 2021-yilda deyarli 36 foizga oshgan; 2021-yilda eng kam daromadli xonadonlar yuqori daromadlilarga qaraganda daromadining o‘rtacha 14 foiz punktini ko‘proq uy-joyga sarflagan.
Destatis ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda aholining o‘rtacha 11 foizi ixtiyoridagi daromadining 40 foizdan ko‘proq qismini uy-joy xarajatlariga sarflaydi; qashshoqlik xavfi ostidagilar orasida bu ko‘rsatkich 35 foizga yetadi. Baby-bumerlar egalik qiladigan uy-joy ba’zi bosimni yumshatishi mumkin: Jacasa platformasi hisob-kitobiga ko‘ra, ularning mulkida qariyb 4,8 mln uy va kvartira bor; kelgusi o‘n yilliklarda ular qo‘l o‘zgartiradi, bu ayrim hududlarda taklif ko‘payishi va narxlarning pasayishiga olib kelishi mumkin. Berlin rejimining ta’limni moliyalashtirish bo‘yicha hisobotiga ko‘ra, 30 yoshgacha bo‘lganlar uchun davlat ta’lim xarajatlari 2011-yildan buyon ikki baravar oshib, har bir kishi uchun yiliga qariyb 4 ming yevrodan 8 ming yevroga yetdi, ammo Germaniya xalqaro miqyosda baribir o‘rta o‘rinlarda turibdi. Nafaqa, uy-joy va ta’lim xarajatlari byudjet va avlodlar siyosati bo‘yicha qarorlarni shakllantirishi sababli bu bahs yanada kuchayishi mumkin.
Source: www.dw.com