Avstriyaning Vena universiteti olimlari muzeylarda zerikish hodisasini psixologik jihatdan o‘rganib, tashrif buyuruvchining his-tuyg‘ulari, ekspozitsiya murakkabligi va shaxsiy qiziqish o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qildi. Tadqiqot Vena shahridagi uchta muzeyda turli yoshdagi 1269 nafar tashrif buyuruvchi ishtirokida o‘tkazilgan so‘rovga asoslanadi; natijalar Scientific Reports jurnalida e’lon qilindi. Mualliflar nima uchun ba’zi odamlar muzeyda zerikishini, qanday holatlarda ortiqcha axborot yuklamasi yoki mazmun yetishmasligi yuzaga kelishini aniqlashga harakat qildi.
Asosiy faktlar: Vena universiteti tadqiqoti uchta muzeyda 1269 kishini qamrab oldi va Scientific Reports’da chop etildi. Ishtirokchilar ekspozitsiya murakkabligi, his-tuyg‘ulari, muzeyga kelish ahamiyati va olgan taassurotlarini baholadi. Zerikish ko‘proq material haddan tashqari murakkab yoki yetarli mazmunli emasligi bilan bog‘landi; zerikkanlar mazmunga oid savollarga yomonroq javob berdi.
Nazariy jihatdan muzey madaniy-ma’rifiy muassasa sifatida oddiy dars yoki imtihondan ko‘ra ko‘proq qiziqish uyg‘otishi kerak. Biroq tashrif buyuruvchi tushunarsiz izohlar orasida adashishi yoki uni o‘ylantiruvchi hech narsa topa olmasligi mumkin. Zerikish sabablari uzoq vaqtdan beri psixologlar e’tiborida: bir qarashda zerikish haddan tashqari murakkablik va fikrlashni talab qiladigan vazifaning yo‘qligi bilan izohlanadi. Vena olimlari ushbu nazariyani, asosan, ta’lim jarayonida shakllangan holda, muzey muhitiga tatbiq etdi.
So‘rovda ishtirokchilar anketalarni to‘ldirib, o‘z his-tuyg‘ulari, material murakkabligi, muzeyga kelishning shaxsiy ahamiyati va tashrifdan olgan taassurotlari sifatini baholadi. Ular ekspozitsiyaning qaysi jihatlari ortiqcha yuklama yoki mazmun yetishmasligi bo‘lib tuyulganini ko‘rsatdi. Olimlar ekspozitsiyaning asosiy mavzulari bo‘yicha bilimni tekshiruvchi testdan ham foydalandi va umumiy manzarani baholash uchun natijalarni birlashtirdi. Javoblarda qiziqish, quvonch, hayrat va zavqlanish zerikishdan ko‘ra ko‘proq uchragan bo‘lsa-da, ayrim tashrif buyuruvchilar zerikkanini bildirgan.
Aynan zerikkan respondentlarning javoblari bir-biriga qarama-qarshi ikki guruh muammoni ajratishga yordam berdi. Axborot bilan ortiqcha yuklanish uzun matnlarning ko‘pligi, muzeyni aylanib chiqish uchun tushunarli yo‘nalish yo‘qligi, xonalardagi siqilinch va dimlik bilan bog‘langan. Mazmun yetishmasligi haqida gapirganlar bo‘sh zallar va bezatishning haddan tashqari “yalang‘och” ekanini tilga olgan. Mavzu bilan shaxsiy aloqa ham muhim bo‘lgan: masalan, Freyd muzeyida psixologiya sohasida o‘qish yoki ishlash, shaxsiy hayotiy tajriba va psixoanalitik foydalangan buyumlarni ko‘rish qiziqishni saqlashga yordam bergan.
Tadqiqot natijalari muzeylar uchun amaliy ahamiyatga ega: ekspozitsiya matni, navigatsiya va zallar muhiti tashrif buyuruvchining bilim olishiga bevosita ta’sir qilishi mumkin. Ko‘proq zerikkan ishtirokchilar mazmunga oid savollarga yomonroq javob bergan; diqqatga sazovori, ular muzeyga kirish narxini ham alohida ta’kidlab, uni haddan tashqari qimmat deb baholagan. Olimlar keyingi bosqichda turli muzey turlari va auditoriyalarida bu omillarni chuqurroq o‘rganishi, muassasalar esa ekspozitsiyani shaxsiy qiziqish va tushunarli axborot bilan uyg‘unlashtirishi kutilmoqda.
Source: kun.uz