Sun’iy intellekt (SI) chatbotlari tobora ko‘proq odamlar uchun suhbatdoshga aylanmoqda: foydalanuvchilar ularga qo‘rquvlari, orzu-istaklari, farzandlari haqidagi ma’lumotlar va hatto sog‘lig‘iga oid nozik alomatlarni aytmoqda. Bu tendensiya chatbot maslahatlarining sifati va xavfsizligi, tibbiy yo‘naltirish chegaralari hamda juda shaxsiy suhbatlarni kim ko‘rishi mumkinligi borasida jiddiy savollar tug‘diradi. New York Times’ga tegishli Wirecutter nashri ma’lumotiga ko‘ra, mashhur yordamchilar ortidagi kompaniyalar suhbatlarni ko‘ra oladi, bu ma’lumotlardan qanday foydalanilayotgani esa har doim ham oydin emas.
Asosiy faktlar: DuckDuckGo 2026-yil avgustda e’lon qilgan, 2 mingga yaqin amerikalik ishtirok etgan so‘rov natijalariga ko‘ra, chatbot foydalanuvchilarining 32 foizi SIga eng yaqin odamlaridan yashirgan narsasini aytgan. OpenAI 2026-yil boshida har hafta 230 milliondan ortiq odam ChatGPT’ga sog‘liq haqida savol berishini ma’lum qilgan. Mutaxassislar nozik ma’lumot almashishdan oldin aniqroq boshqaruv va kuchliroq ogohlantirishlar zarurligini ta’kidlamoqda.
Chatbotlarning jozibadorligi oddiy: ular darhol javob beradi va ba’zan begona odamdan ko‘ra xolisroq tuyuladi. Maqola muallifi Maks Eddi tilga olingan botlar bilan suhbatlashib, ko‘plab botlar muloqotni ochiq qoldirib, foydalanuvchini o‘zidan ko‘proq ma’lumot berishga undashini kuzatgan. «Bunday muloqot darhol samimiy tuyuladi, ba’zan esa xavotirli darajada. Bu oqibatsiz qolmaydi», deb yozadi u. Bu shuni ko‘rsatadiki, qulaylik bilan boshlangan suhbat kompaniyalar qo‘lida uzoq muddatli ma’lumot iziga aylanishi, uni model o‘qitish, mahsulotni yaxshilash yoki boshqa maqsadlarda ishlatish ehtimoli bor.
Eng ommabop chatbotlar — Anthropic’ning Claude, Google’ning Gemini va OpenAI’ning ChatGPT. Ular topshiriqlarni bajarish uchun shaxsiy ma’lumotni bilvosita yoki ochiqdan-ochiq so‘rashi mumkin: sayohat rejasida necha kishi borligi, bolalar bor-yo‘qligi va qaysi aeroport qulayligi kabi tafsilotlar yordamchi javobini aniqroq qiladi. Shu bilan birga, uchala kompaniya hujjatlarida foydalanuvchilarni maxfiy ma’lumotlarni kiritmaslikka ogohlantiradi. Google’ning ogohlantirishi ancha qat’iy: foydalanuvchi tekshiruvchi ko‘rishini yoki xizmatlarni yaxshilashda ishlatilishini istamagan maxfiy ma’lumotlarni kiritmasligi kerak.
Hozircha foydalanuvchilar uchun eng oqilona yondashuv — suhbatlar saqlanishi, ko‘rib chiqilishi yoki qayta ishlatilishi mumkinligidan kelib chiqish. Ism, manzil, tibbiy identifikatorlar va boshqa nozik tafsilotlarni imkon qadar kiritmaslik, ma’lumotlarni boshqarish sozlamalarini tekshirish, vaqtinchalik suhbat rejimlaridan foydalanish va tibbiy maslahat uchun shifokorga murojaat qilish tavsiya etiladi. Kompaniyalar va tartibga soluvchilar oldida ma’lumotlarni saqlash muddati, model o‘qitishda foydalanish va uchinchi tomonlar kirishini tushuntirish masalasi turibdi. Keyingi bosqich rozilik, shaffoflik va sog‘liqqa oid maslahatlarda qo‘shimcha kafolatlar bo‘yicha bahslarga qaratilishi mumkin.
Source: kun.uz