Rossiya davlat statistika agentligi Rosstat’dan sizib chiqqan ichki yozuvlarga ko‘ra, joriy yilning avgustiga qadar Ukrainadagi urushda kamida 450 ming rossiyalik halok bo‘lgan, ularning aksariyati harbiy xizmatchilar. Bu haqda Financial Times xabar berdi; nashr Belarusning Cyber Partisans va Ukrainadagi Silent Crow xakerlik guruhlari tarqatgan fayllar tahliliga tayangan. Ikki guruh 1-noyabr kuni Rosstat tarmog‘iga kirib borganini ma’lum qilgan. Rosstat 29-oktabrdan 1-noyabrgacha kiberhujumlar bo‘lganini tasdiqlagan, biroq ma’lumotlar bazalari buzilgani yoki himoyalangan ma’lumotlar sizib chiqqani haqida dalil topilmaganini aytgan. Moskva rasman harbiy yo‘qotishlar sonini e’lon qilmaydi.
Asosiy faktlar: Sizib chiqqan yozuvlarda avgustga qadar kamida 450 ming urush bilan bog‘liq o‘lim qayd etilgan: taxminan 410 mingi bevosita urushda halok bo‘lganlar, 42 mingi jasadlari topilmagani uchun sudda o‘lgani tasdiqlangan harbiy yoshdagi erkaklar, yana 12 mingi frontda yoki unga yaqin hududda halok bo‘lgan ehtimoliy harbiylar. O‘zbekiston, Tojikiston, Nepal, Kolumbiya va Nigeriyadan bo‘lganlar ham borligi aytilayotgan 4 mingdan ortiq xorijiy fuqaro Rossiya uchun jang qilib halok bo‘lgan deb hisoblanadi. Ma’lumotlar mustaqil tasdiqlanmagan bo‘lsa-da, tahlilchilar va OAV Rosstat bazasi haqiqiy ekaniga ishonadi.
Ushbu sizib chiqish ikki xakerlik guruhi o‘z tahlilini e’lon qilib, fayllarni bir necha nashrga taqdim etganidan so‘ng ma’lum bo‘ldi. Rosstat kiberhujumlar bo‘lganini tan olgan, ammo himoyalangan ma’lumotlar buzilganini rad etadi; shu sababli yozuvlar qanday qilib oshkor bo‘lgani haqida bahs davom etmoqda. Germaniyaning Xalqaro va xavfsizlik masalalari institutida Rossiya bo‘yicha ekspert Yanis Klyuge X tarmog‘ida “sizib chiqqan Rosstat bazasi haqiqiy ekaniga endi shubha yo‘q” deb yozgan va unda so‘nggi yillarda vafot etgan taniqli shaxslarni topish mumkinligini qayd etgan. Keyinroq u ma’lumotlar urushdagi o‘limlar sonini oshirish uchun o‘zgartirilgan bo‘lishi mumkinmi, degan savolni qo‘ygan, biroq bunday fitna nazariyasini nihoyatda kam ehtimol va amalga oshirish juda qiyin deb atagan.
Yozuvlar yo‘qotishlarning batafsil, ammo to‘liq bo‘lmagan manzarasini beradi. FT ma’lumotiga ko‘ra, joylashuvi qayd etilganlardan taxminan 120 mingi Avdiivka va Pokrovskni o‘z ichiga olgan hududda, yana 48 mingi Baxmutda halok bo‘lgan. Donetsk viloyatidagi kichik sanoat shahri Avdiivka 2014–2015-yillardan so‘ng “aloqa chizig‘i”ning bir qismiga aylangan va Rossiya uni 2024-yilda egallashidan oldin shafqatsiz janglar maydoni bo‘lgan. Donetsk viloyatidagi muhim tutashuvda joylashgan Baxmut urushning eng uzoq va qonli piyodalar jangi maydoni bo‘lib, 2023-yil may oyida Rossiya kuchlari va “Vagner” guruhi nazoratiga o‘tgan. Pokrovsk esa, hisobotga ko‘ra, bir yildan ortiq og‘ir janglardan so‘ng 2026-yil boshida egallangan.
Demografik ko‘rsatkichlar urush og‘irining notekis taqsimlanganini ko‘rsatadi. Halok bo‘lganlarning o‘rtacha yoshi urushning birinchi yilidagi 34 yoshdan 2025-yilda 40 yoshga ko‘tarilgan; eng katta guruh 35–44 yoshdagi erkaklar bo‘lib, ular 158 ming o‘limni tashkil qilgan. Etnik ruslar Rossiyaning 143 million aholisining uchdan ikki qismidan ko‘prog‘ini tashkil etadi, qolganlari esa milliy ozchiliklar. Buriyatlar jamoasi katta bo‘lgan Zabaykal o‘lkasi taxminan 12 300 o‘limni qayd etgan. FT kechiktirilgan hujjatlar hisobga olinganda avgustga qadar yo‘qotishlar soni taxminan 550 mingga yetishini xulosa qilgan. Moskva rasmiy yo‘qotishlar statistikasini e’lon qilishdan bosh tortayotgani va sizib chiqqan ma’lumotlar mustaqil tasdiqlanmagani sababli to‘liq ko‘lam bahsli bo‘lib qolmoqda va kechikkan hujjatlar qayta ishlanishi bilan aniqlashishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com