Kopengagen, Daniya — Daniya Oliy sudi 23-noyabrda “getto qonuni” deb atalgan qonunning kelajagini belgilashi mumkin bo‘lgan ish bo‘yicha hukm chiqarishi kutilmoqda. Bu qonun Daniya rejimiga aholisining yarmidan ko‘pi “g‘arbiy bo‘lmagan” deb tasniflangan hududlarda notijorat uy-joylarni majburan sotish, buzish yoki boshqa maqsadda o‘zgartirishga ruxsat beradi. Kopengagen shimolidagi Xelsingor shahridagi Nojsomhed majmuasidagi yetti oila sobiq uy egasi Boliggarden ustidan sudga bergan; majmua 2020-yil yanvarda “getto ro‘yxati”ga kiritilgach, ular o‘zlari yoki ota-onalari qayerdan kelgani sabab majburan ko‘chirilganini da’vo qilmoqda.
Asosiy faktlar: Oliy sud Nojsomhed ishini ikki kun davomida ko‘rib chiqdi va 23-noyabrda hukm chiqaradi; o‘tgan dekabrda YeI sudi “g‘arbiy bo‘lmagan” tasnifi etnik kamsitishga teng bo‘lishi mumkinligini bildirgan edi. Qonun kamida 1000 nafar aholisi bo‘lgan va yarmidan ko‘pi “g‘arbiy bo‘lmagan” notijorat uy-joy hududlariga ta’sir qiladi, besh yil ro‘yxatda turgach, oilaviy notijorat uy-joyni 2030-yilga qadar 40 foizga qisqartirishni talab qiladi. Oila advokati “g‘arbiy bo‘lmagan” atamasi etnik kelib chiqishning o‘rinbosari ekanini aytadi va hukm ro‘yxatdagi har bir majmuaga ta’sir qilishi mumkin.
Bu ish Oliy sudga yetib kelgan birinchi ish bo‘lib, undan oldin Yevropa Ittifoqi sudi Norrebro tumanidagi Myolnerparken va boshqa bir majmua bo‘yicha “g‘arbiy bo‘lmagan” tasnifi kamsitish bo‘lishi mumkinligi haqida qaror chiqargan va yakuniy bahoni Daniya sudyalariga qoldirgan. Past instansiya sudlari oilalar tarafini emas, uy egasi tarafini olib, “g‘arbiy bo‘lmagan” etnik guruhni ifodalamaydi, degan xulosaga kelgan edi. Advokat Eddi Xavaja sudda YeI qarori sudyalarga qonun matnidan tashqari siyosatchilar bu haqda qanday gapirganiga ham qarash imkonini berishini ta’kidladi; uning fikricha, “g‘arbiy bo‘lmagan” — bu “etnik kelib chiqishning o‘rinbosari”. Uning aytishicha, mijozlarining deyarli barchasi ish bilan ta’minlangan, yaxshi ma’lumotli va jinoyat sodir etmagan: “Ular noto‘g‘ri etnik kelib chiqishga ega bo‘lgan jamiyat a’zolari”.
2018-yildagi “parallel jamiyatlar” qonuniga ko‘ra, kamida 1000 nafar aholisi bo‘lgan va yarmidan ko‘pi “g‘arbiy bo‘lmagan” notijorat uy-joy hududlari, agar ishsizlik, jinoyatchilik, ta’lim va daromad bo‘yicha to‘rt mezonning ikkitasiga javob bersa, har yilgi ro‘yxatga kiritiladi. Besh yil ketma-ket ro‘yxatda qolgach, ular 2030-yilga qadar notijorat oilaviy uy-joyni sotish, buzish yoki o‘zgartirish orqali 40 foizga qisqartirishi shart. 2021-yilda sotsial-demokratlar boshqarayotgan Daniya rejimi “getto” so‘zini olib tashladi: “getto hududlari” “parallel jamiyatlar”, “qattiq gettolar” “transformatsiya hududlari” deb nomlandi, “g‘arbiy bo‘lmagan” chegarasi 30 foiz bo‘lgan “oldini olish hududlari” ro‘yxati qo‘shildi. Tanqidchilarning aytishicha, ijtimoiy muammolari bir xil, ammo “g‘arbiy bo‘lmagan” aholi ulushi kamroq bo‘lgan majmua bunday majburiyatga tushmaydi.
Bu siyosat uzoq vaqtdan beri tamg‘alash kayfiyatini keltirib chiqarmoqda. Orxusdagi Gellerupda tunda ishlovchi hamshira Xelle Xansenning aytishicha, 2010-yildagi birinchi rasmiy “getto ro‘yxati” ijtimoiy loyihalarga mablag‘ olib kelgan bo‘lsa-da, “tamg‘alash” bo‘lib tuyulgan; yangi ro‘yxatga tushgan hudud aholisi kechki yangiliklarda “biz getto emasmiz” deb chiqishgan. Daniyada tug‘ilib o‘sgan, ismini oshkor qilishni istamagan 46 yoshli musulmon ayol Sara shunday deydi: “Rejim va OAV qanday gapirsa, ular meni g‘arbiy emas deb ko‘radi”. Musulmonlar Daniya aholisining 4 foizidan sal ko‘prog‘ini tashkil qiladi. Endi Oliy sud mezonning betaraf yoki yo‘qligini hal qilishi kerak — bu oilalar uy egasi bilan sudda yutqazsa ham ro‘yxatdagi har bir majmuaga ta’sir qilishi mumkin. Oilalar ziddiga hukm Daniya rejimining uy-joy siyosati ijtimoiy harakatchanlik bahonasida etnik profillashni mustahkamlayotgani haqidagi xavotirlarni kuchaytiradi; ular foydasiga hukm esa rejimni ro‘yxatlar huquqiy asosini qayta ko‘rib chiqishga majbur qilishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com