O‘zbekiston madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi (ACDF) xabariga ko‘ra, Italiyaning Milan shahrida bo‘lib o‘tayotgan “Global Antiquity” xalqaro tadqiqot ko‘rgazmasiga O‘zbekistondan Xalchayan va Afrosiyob qadimiy shahar xarobalaridan topilgan sakkizta noyob artefakt keltirildi. Ko‘rgazma Fondazione Prada madaniyat markazida tashkil etilgan bo‘lib, u miloddan avvalgi 600-yildan milodiy 1000-yilgacha bo‘lgan davrni qamrab olgan 150 dan ortiq san’at asari va tarixiy eksponatni birlashtiradi. Mazkur loyiha O‘zbekiston madaniy merosini yirik xalqaro muzey va ilmiy muhitda tanishtirish bilan birga, O‘rta yer dengizidan Osiyogacha bo‘lgan hududlardagi qadimiy aloqalarni yangicha talqin qilishga qaratilgan.
Asosiy faktlar: O‘zbekiston kolleksiyasida Xalchayandan topilgan, miloddan avvalgi I asr — milodiy I asrga oid shahzoda tasvirlangan sopol haykalcha va Afrosiyobdan topilgan VIII asrga oid yettita shaxmat donasi namoyish etilmoqda. Ko‘rgazma 2027-yil 1-martgacha Milanda davom etadi. Ekspozitsiyada Metropoliten muzeyi, Britaniya muzeyi, Luvr, Prado, Vatikan muzeylari va boshqa yirik to‘plamlardagi asarlar ham qatnashmoqda.
Tashkilotchilarning ta’kidlashicha, “Global Antiquity” antik davr merosini faqat o‘tmish qoldig‘i sifatida emas, balki hozirgi va kelajak madaniyatlariga ta’sir ko‘rsatuvchi muhim omil sifatida ko‘rsatishni maqsad qilgan. Fondazione Prada 1993-yilda italiyalik dizayner Miuchcha Prada va tadbirkor Patritsio Bertelli tomonidan asos solingan. Jamg‘arma saytida keltirilishicha, loyiha asosida qadimiy san’atni zamonaviy dunyo madaniy xilma-xilligiga yo‘l ochuvchi kalit sifatida anglash istagi yotadi. Ko‘rgazma kuratori Salvatore Settisning fikricha, antik meros bugungi madaniy tafovutlarni tushunishda muhim ko‘prik bo‘lib xizmat qiladi. Bu jihat O‘zbekiston artefaktlarining global madaniyatlararo muloqotdagi o‘rnini yanada ko‘rinadigan qiladi.
Tarixiy jihatdan Xalchayan va Afrosiyob O‘zbekiston arxeologiyasida alohida o‘rin tutadi. Surxondaryo viloyatidagi Xalchayandan keltirilgan eksponat Kushonlar davriga xos haykaltaroshlik texnikasida ishlangan bo‘lib, unda Baqtriya, Ahamoniylar va ellinizm an’analari uyg‘unlashgan. Bu esa Markaziy Osiyoning qadimgi savdo yo‘llari va madaniy almashinuv markazi bo‘lganini ko‘rsatadi. Samarqand viloyatidagi Afrosiyobdan topilgan suyak shaxmat donalari esa VIII asrga oid bo‘lib, figurali shaxmat donalarining saqlanib qolgan eng qadimgi namunalaridan biri sifatida baholanadi.
Mutaxassislar shaxmatning tarqalishini Hindiston, Fors, Markaziy Osiyo va keyinchalik Yevropa o‘rtasidagi madaniy aloqalar bilan bog‘laydi. Afrosiyob donalari ana shu uzoq tarixiy zanjirning muhim bo‘g‘ini sifatida xalqaro ekspertlar e’tiborini tortmoqda. O‘zbekiston kolleksiyasi Metropoliten muzeyi, Pol Getti muzeyi, Britaniya muzeyi, Luvr, Gime muzeyi, Prado muzeyi, Vatikan muzeylari hamda Pompey arxeologik parki to‘plamlaridagi asarlar bilan bir sahnada namoyish etilishi mamlakatning muzeylararo va ilmiy hamkorlikdagi faolligini ko‘rsatadi.
“Global Antiquity” Fondazione Prada 2015-yilda “Serial Classic” va “Portable Classic” loyihalari bilan boshlagan antik san’at tadqiqotining davomi bo‘lib, 2022-yildagi “Recycling Beauty” ko‘rgazmasi bilan davom etgan. Kelgusi davrda O‘zbekiston artefaktlarining xalqaro ko‘rgazmalardagi ishtiroki, ularning ilmiy kataloglashtirilishi va konservatsiya masalalari bo‘yicha hamkorlikni kengaytirish kutilmoqda. Milan ko‘rgazmasi 2027-yil 1-martgacha davom etishi sababli, O‘zbekiston madaniy merosi bilan xalqaro auditoriyani kengroq tanishtirish imkoniyati saqlanib qolmoqda.
Source: www.gazeta.uz