22 894 nafar kattalar ishtirok etgan yirik xalqaro tadqiqot uyqu va uyg‘oqlik tartibining beqarorligi depressiya, xavotir va yolg‘izlik belgilarining kuchayishi bilan bog‘liqligini ko‘rsatdi. Bu aloqa yosh, jins va uyquning o‘rtacha davomiyligi hisobga olinganidan keyin ham saqlanib qolgan. Olimlar 2020-yilda TemPredict loyihasi doirasida to‘plangan ma’lumotlarni tahlil qildi; qatnashchilar uyquga ketish va uyg‘onish vaqtini qayd etuvchi Oura Ring aqlli uzugini taqib yurgan. Scientific Reports jurnalida e’lon qilingan ish uyqu davomiyligi bilan birga uning muntazamligi ham muhim bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi, biroq mualliflar natijalar sabab-oqibatni isbotlamasligini ta’kidlaydi.
Asosiy faktlar: Tahlilga 22 894 nafar kattalar kirdi, har bir ishtirokchi bo‘yicha o‘rtacha 154 kunlik uyqu ma’lumoti to‘plangan. Depressiya belgilari me’yorida bo‘lganlarda uyqu muntazamligi indeksi 83,74 ball, og‘ir belgilarda 74,93 ball bo‘lgan; indeks besh punktga pasayganda og‘ir depressiya belgilari toifasiga kirish xavfi taxminan 46 foizga, og‘ir xavotir belgilari bo‘yicha esa 29 foizga yuqori bo‘lgan. Gap shifokor tasdiqlagan tashxislar emas, balki belgilarni baholash natijalari haqida bormoqda.
Uyqu va uyg‘oqlik organizmning sutkalik ritmlarini boshqaruvchi ichki biologik soatga bo‘ysunadi. Uyqu muntazamligi indeksi (SRI) qancha yuqori bo‘lsa, odam turli kunlarda sutkaning ayni bir vaqtida ko‘proq hollarda bir xil holatda — uyquda yoki uyg‘oq — bo‘lgan. Avvalgi tadqiqotlar ko‘proq uyqu davomiyligi va sifatiga e’tibor qaratgan bo‘lsa, yangi ma’lumotlar tartibning barqarorligi ham muhimligini ko‘rsatmoqda.
Kaliforniya universiteti tadqiqotchilari bir necha oylik ma’lumotlarni Covid-19 cheklovlaridan oldingi bir haftalik ma’lumot bilan taqqosladi. Bir necha oy davomida to‘plangan ma’lumotlar bir haftalik tahlilga qaraganda kuchliroq bog‘liqlikni ko‘rsatdi. Kuchli xavotir kuzatilganlarda indeks 78,94 ball bo‘lgan, sezilarli belgilari yo‘q odamlarda esa 83,67 ballga yetgan. Yolg‘izlikni kuchliroq his qilganlarning ham uyqu tartibi beqarorroq bo‘lgan.
Mualliflarning taxminicha, uyqu jadvalining izdan chiqishi biologik soat faoliyatini buzishi hamda yorug‘lik, ovqatlanish vaqti va jismoniy faollikning organizmga odatiy ta’sirini o‘zgartirishi mumkin. Biroq teskari holat ham bo‘lishi mumkin: xavotirning o‘zi yoki tushkun kayfiyat o‘z vaqtida uyquga ketishga xalaqit beradi. Shu sababli sabab va oqibatni aniq belgilab bo‘lmaydi.
Natijalar ruhiy salomatlikni baholashda uyqu davomiyligi bilan birga tartibning muntazamligini ham hisobga olish zarurligini ko‘rsatdi. Biroq doimiy uyqu tartibiga rioya qilish depressiya va xavotir belgilarini kamaytirishga yordam beradimi-yo‘qmi, buni aniqlash uchun qo‘shimcha tadqiqotlar kerak. Olimlar keyingi ishlarda uyqu muntazamligini yaxshilash bo‘yicha aralashuvlarning ruhiy holatga ta’sirini o‘rganishi kutilmoqda.
Source: kun.uz