Sovet Ittifoqi tarixidagi eng ziddiyatli va qonli shaxslardan biri bo'lgan Lavrentiy Beriyaning 1953-yil iyul oyida hibsga olinishi va o'sha yilning dekabrida SSSR Oliy sudining maxsus qarori bilan otib tashlanishi o'tgan asrdagi totalitar tuzumning o'z rahbarlariga ham rahm qilmaganini ko'rsatadi. Qariyb 15 yil davomida NKVDga rahbarlik qilgan va millionlab begunoh insonlarning o'limiga sabab bo'lgan bu shaxsning fojiali yakuni sovet nomenklaturasining shafqatsiz qonuniyatlarini yaqqol namoyon etdi. Tarix sahnasida 74 yil hukm surgan sovet rejimida hokimiyatdan ketgan arboblar ko'p hollarda 'dushman' deb e'lon qilingan bo'lib, bu qismatdan ichki xavfsizlik uchun mas'ul bo'lgan idora rahbarlari ham chetda qolmagani kuzatiladi.
Asosiy faktlar: 1953-yil iyul oyida hibsga olingan Lavrentiy Beriya o'sha yilning dekabrida otib tashlandi. Ungacha NKVDni boshqargan Genrix Yagoda 1936-yilda lavozimidan chetlatilib, 1937-yilda otib o'ldirilgan bo'lsa, uning o'rnini egallagan Nikolay Yejov ham 1938-yilda ishdan olinib, xalq dushmani sifatida jazolandi.
Beriyaning hayoti va faoliyati ikki keskin davrga bo'linib, uning NKVDga kelguniga qadar bo'lgan bosqichi hamda idoradagi faoliyati o'ziga xos siyosiy intrifalarga boy bo'lgan. Stalin kabi Gurjistonda tug'ilgan Beriya 1915-yilda bolsheviklar safiga qo'shilib, Kavkazda turli lavozimlarda faoliyat yuritgan. Ularning yaqinlashuvi 1931-yilda Stalin Gurjistonga dam olish uchun borganida boshlangan bo'lib, o'shanda Beriya kelajakdagi SSSR rahbarining shaxsiy xavfsizligini ta'minlashda faollik ko'rsatgan edi. Ushbu voqeadan so'ng uning karyerasi tezkorlik bilan yuqorilab, Moskvadan berilgan tavsiyalar asosida Gurjiston va Kavkazorti respublikalarida yuqori lavozimlarni egallagan.
Tarixiy manbalarga ko'ra, Beriyaning ko'tarilishiga qarshilik ko'rsatgan o'sha davrdagi Gurjiston rahbari Lavrentiy Kartvelishivili uni 'firibgar va tovlamachi' deb atab, iste'foga chiqishga majbur bo'lgan, biroq Stalin hech ikkilanmay Beriyani tanlagan. 1938-yilda Moskvaga chaqirtirilgan Beriya Yejovning o'rniga NKVD rahbari etib tayinlangan va Stalinning vafotigacha u bilan yaqin do'stona munosabatlarni saqlab qolgan. Shu sababli ham u 1937-yildan boshlangan ommaviy qatag'onlar girdobidan omon qolib, Stalin vafotigacha o'z mavqeini saqlab qolishga muvaffaq bo'lgan edi.
Biroq, Stalinning o'limidan so'ng sovet rahbariyatidagi kuchlar muvozanati keskin o'zgarib ketdi va Beriya sobiq hamrohlari tomonidan chet el josusi sifatida ayblanib, qisqa muddat ichida jismonan yo'q qilindi. Mazkur tarixiy jarayonlar sovet tuzilmasidagi har qanday yuqori lavozimli shaxsning taqdiri faqatgina oliy rahbariyatning irodasiga bog'liq bo'lganini va tizim o'z xizmatkorlarini ham qurbon qilishga tayyor turganini yaqqol isbotlaydi.
Source: kun.uz