Olimlar sichqonlarda o‘tkazilgan tajribada granzim K oqsili jigar, buyrak va yurakning yoshga bog‘liq shikastlanishini kuchaytirishini aniqladi. Immunity jurnalida e’lon qilingan ish immunitetning qarishi va ichki a’zolar to‘qimalaridagi fibrotik o‘zgarishlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni chuqurroq tushuntirishga qaratilgan. Tadqiqot mualliflari ushbu mexanizmni anglash kelajakda organlarni fibrozdan himoya qiluvchi dorilar yaratishga yo‘l ochishi mumkinligini qayd etdi, ammo natijalarni odamlarga tatbiq etish uchun qo‘shimcha klinik tadqiqotlar zarur.
Asosiy faktlar: Genetik jihatdan o‘zgartirilgan, umr bo‘yi granzim K ishlab chiqarmaydigan keksa sichqonlarda yoshga bog‘liq jigar, yurak va buyrak shikastlanishi sezilarli kamaygan. Bunday sichqonlarning immuniteti baribir zaiflashgan, ya’ni organlar qarishi va immun qarishi biologik darajada bir-biridan ajratilgan. Inson ma’lumotlari tahlili yurak yetishmovchiligi va qizil yuguruk bilan og‘rigan bemorlarda granzim K darajasi yuqori bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatdi.
Biologik qarish organizmning ko‘plab tizimlariga ta’sir qiladi: to‘qimalar asta-sekin tiklanish qobiliyatini yo‘qotadi, hujayraviy shikastlanishlar to‘planadi va surunkali yallig‘lanish rivojlanadi. Ilgari mutaxassislar ichki a’zolardagi yoshga bog‘liq o‘zgarishlar immun tizimining qarishi bilan uzviy bog‘liq deb hisoblashardi. Yosh o‘tgan sari immun hujayralari sustroq ishlay boshlaydi, biroq ayni paytda yallig‘lanishni kuchaytiruvchi moddalarni ko‘proq ajratadi; ulardan biri granzim K fermentidir.
Tadqiqotchilar organizmida tug‘ilganidan buyon granzim K umuman bo‘lmagan genetik jihatdan o‘zgartirilgan sichqonlardan foydalandi. Ular yosh va keksa oddiy kemiruvchilar salomatligini granzim K ishlab chiqarmaydigan keksa sichqonlar holati bilan taqqosladi: qondagi yallig‘lanish markerlarini o‘lchadi, to‘qimalar tuzilishini mikroskop ostida baholadi hamda gripp virusi va o‘sma hujayralari yordamida immunitet ishini tekshirdi. Shuningdek, fibroz kasalliklari bo‘lgan odamlarga oid tibbiy ma’lumotlar bazalari ham o‘rganildi.
Natijalar genetik jihatdan o‘zgartirilgan keksa sichqonlarning immuniteti oddiy kemiruvchilarniki kabi zaiflashganini ko‘rsatdi: ikkala guruh ham infeksiyalar va o‘smalarga qarshi birdek sust kurashgan. Biroq ichki a’zolar holatida sezilarli farq kuzatildi. Granzim K bo‘lmagan sichqonlarda yoshga bog‘liq fibroz, ya’ni to‘qimalarning chandiqlanishi yaqqol kamaygan; jigar shikastlanishi past bo‘lgan, yurak yaxshiroq ishlagan, chap qorincha devori me’yoriy qalinligini saqlab qolgan, buyraklarda zararli oqsil to‘plamlari kamaygan. Odamlarda yurak yetishmovchiligi va qizil yuguruk bilan bog‘liq holatlarda granzim K darajasi doimiy yuqori bo‘lishi kuzatilgan.
Olimlar granzim K ichki a’zolar to‘qimalarini bevosita shikastlashi, ammo immunitetning yoshga bog‘liq zaiflashuviga bevosita ta’sir qilmasligi haqida xulosa qildi. Shu bois ushbu oqsil faoliyatini bloklash organlar salomatligini uzoqroq saqlashga yordam berishi mumkin. Biroq genetik eksperiment sichqonlari butun umri davomida granzim Ksiz yashagan; shuning uchun keksalikda dorivor bloklash qanday samara berishini aniqlash uchun qo‘shimcha tadqiqotlar, jumladan klinik sinovlar zarur.
Source: kun.uz