16-may kuni Turkiston shahrida Qozog‘iston sun’iy yog‘ingarchilikni ko‘paytirish loyihasining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi. Bu Markaziy Osiyoda sun’iy yomg‘ir texnologiyalarini amaliy qo‘llashga o‘tgan birinchi davlatdir.
Loyihaning to‘liq miqyosdagi amalga oshirilishi 2026-yil 17-mayda boshlanadi. U janubiy mintaqadagi suv omborlarini to‘ldirish va qishloq xo‘jaligi yerlarini suv bilan ta’minlashni yaxshilashga qaratilgan. Texnologiya Turkiston viloyatidagi 911 ming gektardan ortiq maydondagi qurg‘oqchilik va suv tanqisligi oqibatlarini kamaytirishi kutilmoqda.
Loyiha BAA Milliy Meteorologiya Markazi bilan yaqin xalqaro hamkorlikda amalga oshirilmoqda, bu markaz 1980-yillarning oxiridan beri ob-havoni o‘zgartirish sohasida katta tajribaga ega.
Ochilish marosimida Qozog‘iston Bosh vaziri o‘rinbosari – Sun’iy intellekt va raqamli rivojlanish vaziri Jaslan Madiyev, BMTning Butunjahon Meteorologiya Tashkiloti prezidenti va BAA Milliy Meteorologiya Markazi bosh direktori Abdulla Ahmad Al-Mandus, BAAning Qozog‘istondagi elchisi Muhammad Said Muhammad Al-Arikiy va Turkiston viloyati hokimi Nuralxon Kusherov ishtirok etdi. Jaslan Madiyev o‘z nutqida bu fan, xalqaro hamkorlik va raqamli texnologiyalarga asoslangan zamonaviy iqlim infratuzilmasini shakllantirishning boshlanishi ekanligini ta’kidladi. Xalqaro baholarga ko‘ra, Xitoy, AQSh, BAA, Fransiya va Saudiya Arabistonida faol qo‘llaniladigan sun’iy yomg‘ir texnologiyalari yog‘ingarchilikni tabiiy fondan 10–20 foizga oshirishga qodir.
Loyiha faqat mahalliy ta’sirga ega, radiusi 5 kilometrdan oshmaydi va keng ko‘lamli ob-havo hodisalarini shakllantirish bilan bog‘liq emas. Ish uchun jahon amaliyotida qo‘llaniladigan tuz asosidagi xavfsiz reagentlar ishlatiladi.
Zonalarni tanlash ob-havo sharoiti, ekologik vaziyat va suv ta’minoti ehtiyojlarini hisobga olgan holda meteorologiya xizmatlari bilan birgalikda amalga oshiriladi. Loyiha qurg‘oqchilikdan zararni sezilarli darajada kamaytirishi va hosildorlikni oshirishga yordam berishi kutilmoqda, potentsial iqtisodiy samara yiliga 35 milliard tengeni tashkil etishi mumkin.
Hamkorlik doirasida BAA mutaxassislari qozog‘istonlik meteorologlar, uchuvchilar va muhandislarni o‘qitmoqda. Loyihada mudofaa, ekologiya, qishloq xo‘jaligi, favqulodda vaziyatlar vazirliklari, Qozoq aeronavigatsiyasi va Qozgidromet kabi ko‘plab idoralar ishtirok etmoqda. Kelajakda texnologiyani Qozog‘istonning boshqa hududlarida ham qo‘llash imkoniyati ko‘rib chiqilmoqda.
Eslatib o‘tamiz, O‘zbekistonda 1-martdan sun’iy yog‘ingarchilik texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha ambitsiyali pilot loyiha boshlangan edi. Prezident Shavkat Mirziyoyev farmoniga ko‘ra, dasturni ishlab chiqish uchun Milliy ekologiya qo‘mitasi, Fanlar akademiyasi va Toshkent viloyati hokimligi mas’uldir. 2025-yil noyabrida O‘zgidrometda bir operatsiya narxi 25–50 ming dollar ekanligi aytilgan edi.
Source: podrobno.uz