Xalqaro Olimpiya Qoʻmitasi (XOQ) ayollar sporti toifasini himoya qilish boʻyicha yangi siyosat doirasida transgender ayollarni ayollar musobaqalaridan chetlashtirishga qaror qildi. Qoʻmita ayollar toifasida ishtirok etish huquqini aniqlash uchun SRY geni mavjudligini tekshirishga asoslangan bir martalik biologik jins testidan foydalanadi. Yangi qoidalar 2028-yilda Los-Anjelesda (AQSh) boʻlib oʻtadigan Olimpiya oʻyinlaridan boshlab kuchga kiradi.
XOQ bayonotida aytilishicha, "Olimpiya oʻyinlari va XOQ tomonidan tashkil etilgan boshqa musobaqalarda ayollar toifasidagi tadbirlarga, jumladan individual va jamoa sport turlariga, endi faqat SRY geni testi asosida aniqlangan biologik ayollar ishtirok etishi mumkin". Qoʻmita ilmiy tadqiqotlarga tayangan holda, SRY genining mavjudligi sportchi ayolning erkak jinsiy rivojlanishini boshdan kechirganligining dalili ekanligini taʼkidlaydi. Bu gen soʻlak yoki qon namunasidan tekshirilishi mumkin.
Agar test salbiy natija koʻrsatsa, sportchi ayol ayollar musobaqalarida umrbod ishtirok etish huquqini oladi. XOQ bir nechta istisnolarni, masalan, sportchi ayolga androgenlarga toʻliq sezgirlik sindromi tashxisi qoʻyilgan hollarni qabul qiladi. Test ijobiy natija koʻrsatgan sportchi ayollar esa boshqa toifalarga: erkaklar, aralash (lekin ular faqat erkaklar sifatida chiqishlari mumkin) va jinsiy tasniflanmagan sportchilar toifasiga joylashtiriladi.
Yangi qoidalar 2028-yilgi Los-Anjeles Olimpiadasidan boshlab amal qiladi va ular havaskor va ommaviy tadbirlarga nisbatan qoʻllanilmaydi. AQShda 2025-yil fevral oyidan boshlab transgender sportchi ayollarning ayollar musobaqalarida ishtirok etishi taqiqlangan, bu Donald Trampning birinchi farmonlaridan biri boʻlib, u XOQ darajasida ham taqiqni amalga oshirishga vaʼda bergan.
XOQning maxsus ishchi guruhi ilmiy tadqiqotlarni oʻrganib, "erkak jinsining kuch, quvvat yoki chidamlilik muhim boʻlgan barcha musobaqa va tadbirlarda afzallik beradi" degan "bir ovozdan xulosaga" keldi. Guruh, shuningdek, sportchilarning oʻzlari bilan onlayn va kengaytirilgan intervyular oʻtkazdi. Endi yangi qoidalar alohida sport federatsiyalari va milliy olimpiya qoʻmitalari tomonidan qabul qilinishi kerak.
Transgender sportchilarning Olimpiadada ishtiroki haqida Associated Press maʼlumotlariga koʻra, aniq soni nomaʼlum. 2024-yilgi Parij Olimpiadasida tugʻilishda erkak jinsi aniqlangan bitta ham transgender sportchi ayol ishtirok etmagan. 2021-yilgi Tokio musobaqalarida Yangi Zelandiyalik ogʻir atletikachi Lorel Xabbard ishtirok etgan, u 35 yoshida jinsiy toifasini oʻzgartirgan, ammo medal qoʻlga kiritmagan.
Masala boʻyicha bahslar davom etmoqda: XOQ yondashuvini qoʻllab-quvvatlovchilar genetik testni eng adolatli yechim deb hisoblasa (baʼzi federatsiyalarda qabul qilingan testosteron tekshiruvidan farqli oʻlaroq), qarshilik koʻrsatuvchilar esa hatto bunday testning invaziv protsedura boʻlib, notoʻgʻri natijalar xavfi yuqori ekanligini taʼkidlaydi. British Journal of Sports Medicine jurnalida bir guruh olimlar jinsiy mansublikni tekshirishni "orqaga qadam va zararli anaxronizm" deb atashgan, majburiy testlash inson huquqlarini buzishi, sportchilarni stigmatizatsiya qilishi va psixologik muammolarga olib kelishi mumkinligini aytishgan. XOQ SRY geni testini 1980-yillarda qoʻllagan, ammo 1990-yillarda notoʻgʻri ijobiy natijalar tufayli undan voz kechgan.
Source: kun.uz