Burkina Fasoda harbiy hukumat boshqaruvni qo‘lga kiritganidan beri 1800 dan ortiq tinch aholi halok bo‘lganligi haqida xabar berilmoqda. Huquqlarni himoya qilish bo‘yicha xalqaro tashkilot (HRW) tomonidan e’lon qilingan yangi hisobotda, 2023-yil yanvaridan 2025-yil avgustigacha bo‘lgan davrda sodir bo‘lgan 57 ta voqeada kamida 1837 nafar tinch aholi, shu jumladan o‘nlab bolalar o‘ldirilgani qayd etilgan.
Hisobotda aksariyat o‘limlar – 1255 ta – mamlakat harbiylari va ularning ittifoqchisi bo‘lgan militsiyachilar tomonidan sodir etilgani, qolganlari esa islomiy ekstremist guruhlar hisobiga yozilishi ta’kidlangan. HRW ma’lumotlariga ko‘ra, Prezident Ibrahim Traore va olti nafar yuqori martabali harbiy qo‘mondonlar “buyruq beruvchi sifatida jiddiy huquqbuzarliklar uchun javobgarlikka tortilishi mumkin” va ularni tergov qilish kerak. Shuningdek, besh nafar jihodchi rahbarning ham aybdor bo‘lishi mumkinligi aytilgan.
Hisobot ochiq manbalar – fotosuratlar, videolar va sun’iy yo‘ldosh tasvirlari – shuningdek, guvohlar va omon qolganlar bilan suhbatlar asosida tayyorlangan. “Barcha tomonlar tinch aholini qasddan o‘ldirish, tinch aholiga va tinch ob’ektlarga hujum qilish, talon-toroj qilish va majburiy ko‘chirish kabi urush jinoyatlari uchun javobgardir”, – deyilgan hisobotda. Harbiy hukumat “dahshatli zo‘ravonliklar” sodir etgani va aybdorlarni javobgarlikka tortmasdan, aholining azob-uqubatlarini yashirish maqsadida hisobot berishni bloklagani da’vo qilinadi.
HRW bosh direktori Filipp Bolopionning so‘zlariga ko‘ra, “Burkina Fasoda sodir bo‘layotgan vahshiyliklar miqdori aql bovar qilmaydigan darajada, shu bilan birga bu inqirozga global e’tiborning yetishmasligi ham hayratlanarli”. Hisobotda 2023-yil dekabr oyida shimoldagi Djibo shahrida harbiylar va ularning ittifoqchilari tomonidan 400 dan ortiq tinch aholining o‘ldirilgani eng qonli voqealardan biri sifatida keltirilgan. 35 yoshli bir ayolning aytishicha, uning ikki qizi darhol halok bo‘lgan, o‘zi va to‘qqiz oylik o‘g‘li esa o‘qdan yaralangan.
Harbiylar bilan hamkorlik qiluvchi militsiyalar – Vatan himoyachilari ko‘ngillilari (VDP) – harbiy hukumat tomonidan armiyani qo‘llab-quvvatlash uchun yollangan tinch aholi hisoblanadi. Hukumat tanqidchilarni jazolash maqsadida bu guruhga majburan qo‘shilishga majbur qilgani da’vo qilinadi. Traore avvalroq majburiy xizmatni himoya qilib, “shaxsiy erkinliklar milliy erkinlikdan ustun emas” va “millat intizomsizlik va tartibsizlik asosida qurilmaydi” degan edi.
Burkina Faso, harbiy hukumat boshqaruvi ostidagi qo‘shnilari Mali va Niger kabi, islomiy guruhlarga qarshi kurashda G‘arbiy mamlakatlar, ayniqsa Frantsiya bilan hamkorlikdan uzoqlashdi. Uchala davlat harbiy yordam olish uchun Rossiyaga murojaat qilgan, ammo zo‘ravonliklar susayish belgisiz davom etmoqda. HRW Xalqaro Jinoyat Sudini 2022-yil sentyabridan boshlab barcha tomonlar tomonidan sodir etilgan da’vo qilinayotgan jinoyatlar bo‘yicha dastlabki tergov ochishga chaqirmoqda, shuningdek, Burkina Fasoning hamkorlari va donorlaridan sanksiyalar qo‘llash va mamlakat armiyasi bilan hamkorlik qilmaslikni talab qilmoqda.
Source: www.bbc.com