Burkina Faso harbiy kuchlari va ularning ittifoqchilari Fulanilar etnik guruhiga qarshi urush jinoyatlari va insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etayotgani, shu jumladan etnik tozalash harakatlari, Human Rights Watch (HRW) tomonidan e’lon qilingan hisobotda da’vo qilindi. Hisobot 2023-yil yanvaridan 2025-yil avgustigacha bo‘lgan davrda Burkina Faso, Benin, Kot-d’Ivuar, Gana va Malida 450 dan ortiq odam bilan suhbatlar o‘tkazilgan holda tayyorlangan.
Tadqiqotchilar ochiq manbalar, jumladan sun’iy yo‘ldosh tasvirlari, audiovizual materiallar va rasmiy hujjatlar yordamida Burkina Faso harbiy kuchlari, Vatan Himoyachilari Volonterlari (VDP) militsiyalari va al-Qoida bilan bog‘liq Jama’at Nusrat al‑Islam wa al‑Muslimin (JNIM) qurolli guruhi tomonidan sodir etilgan 57 ta hodisani tasdiqladi. HRW bu guruhlarning barchasi ataylab o‘ldirish, tinch aholiga hujumlar, talon-toroj va majburiy ko‘chirish kabi urush jinoyatlarida ayblanayotganini aniqladi.
Hisobotga ko‘ra, 2023-yil yanvaridan 2025-yil avgustigacha Burkina Fasoda o‘ldirilgan 1,837 tinch fuqarodan 1,200 dan ortig‘i hukumat kuchlari tomonidan qurbon bo‘lgan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, mojaro boshlanganidan beri kamida ikki million kishi ko‘chirilgan. HRW Prezident Ibrahim Traore va olti nafar yuqori martabali harbiy qo‘mondonlarni og‘ir zo‘ravonliklar uchun javobgarlikka tortish kerakligini, shuningdek, JNIM rahbari Iyad Ag Ghaly va to‘rt qo‘mondonni tekshirishni taklif qildi.
2023-yil dekabr oyida Burkina Faso harbiylari va ittifoqchi militsiyalar shimoldagi Djibo shahri yaqinidagi 16 ta qishloqda 400 dan ortiq tinch fuqaroni o‘ldirgan eng qonli hodisalardan biri bo‘ldi. HRW ma’lumotlariga ko‘ra, 2022-yil sentyabrida hokimiyatni qo‘lga olgan harbiy hukumat va uning ittifoqchilari Fulanilarni qurolli guruhlarga qo‘llab-quvvatlagani uchun nishonga olib, butun jamoalarni etnik tozalashga olib keldi.
HRW bosh direktori Filipp Bolopion: “Burkina Fasoda sodir bo‘layotgan vahshiyliklar miqyosi aql bovar qilmaydigan darajada, shuningdek, bu inqirozga global e’tiborning yetishmasligi ham hayratlanarli. Xunta o‘zi dahshatli zo‘ravonliklar qilmoqda, barcha tomonlardagi javobgarlarni jazolamayapti va zo‘ravonlikka uchragan tinch aholining azob-uqubatlarini yashirish uchun hisobot berishni cheklayapti.”
Qurbonlarning qarindoshlari bilan suhbatlar o‘tkazilgan holda, keng tarqalgan tahdid va zo‘ravonlik qishloq joylarda hududiy nazoratni kengaytirish uchun jamoalarni bo‘ysundirish va jazolash vositasi sifatida ishlatilayotgani ta’kidlandi. Masalan, 2023-yil noyabr oyida hukumatga sodiq militsiyalar g‘arbiy Basse qishlog‘ida olti ayol va to‘rtta bola bo‘lgan 13 nafar Fulanini o‘ldirdi.
2024-yil 24-avgustda JNIM markaziy Barsalogho shahrida o‘nlab bolalar bo‘lgan kamida 133 nafar tinch fuqaroni o‘ldirdi. Bir kishi: “Ular o‘q-dorilari ko‘p bo‘lganidek uzluksiz otishdi. Odamlar chivin kabi yiqildi. Ular bizni yo‘q qilish uchun kelishdi. Hech kimni kechirmadilar.”
HRW Burkina Faso hukumatini tezkor va mustaqil tergov o‘tkazish, jinoyatchilarni sudga berish va tinch aholini himoya qilishni talab qildi, ammo hozirgi vaziyatda bunday choralar ko‘rilmasligi xavotiri bildirildi.
Source: www.aljazeera.com