AQSh prezidenti Donald Tramp Xitoy rahbari Si Szinpin bilan uchrashuvida Hormuz bo‘g‘ozi va AQSh-Isroilning Eronga qarshi urushi masalalarini muhokama qildi. Muzokaralar to‘xtab qolgan bir paytda, tomonlar mojaroni tugatish va suv yo‘lini ochish yo‘llarini izlamoqda.
Oq uy ma’lumotlariga ko‘ra, Tramp va Si payshanba kuni “yaxshi” uchrashuv o‘tkazib, Hormuz bo‘g‘ozi “energiya erkin oqimini qo‘llab-quvvatlash uchun ochiq qolishi kerak” degan fikrga kelishgan.
“Prezident Si, shuningdek, Xitoyning bo‘g‘ozni harbiylashtirishga va undan foydalanish uchun to‘lov undirishga qarshi ekanligini bildirdi”, deyiladi Oq uy bayonotida.
AQSh moliya vaziri Skott Bessent alohida intervyusida Pekin suv yo‘lini ochish uchun “qo‘lidan kelganini qiladi”, deb ishonishini aytdi va bu “ularning manfaatlariga juda mos keladi”, deb ta’kidladi.
AQSh-Isroilning fevral oxirida Eronga qarshi urushi boshlanganidan beri Tehron bo‘g‘ozni deyarli yopib qo‘ydi, bu esa global energiya ta’minotida uzilishlarga va yoqilg‘i narxlarining oshishiga olib keldi, chunki neft tankerlari o‘ta olmay qoldi.
Biroq, maxsus kelishuvlar asosida Eron ba’zi kemalarning bo‘g‘ozdan o‘tishiga ruxsat berdi. Chorshanba kuni Xitoy tankeri bo‘g‘ozdan o‘tdi, deb xabar beradi Reuters. Eronning Fars axborot agentligi esa ba’zi Xitoy kemalarining o‘tishiga ruxsat beruvchi kelishuv borligini ma’lum qildi.
Eron davlat teleradiokompaniyasi IRIB chorshanba kechqurundan beri 30 ga yaqin kema bo‘g‘ozdan o‘tganini xabar qildi.
Shu bilan birga, AQSh payshanba kuni Trampning Eron portlariga boradigan yoki undan keladigan kemalarni blokada qilishini amalga oshirish uchun 70 ta kemani yo‘naltirganini va to‘rttasini harakatdan mahrum qilganini ma’lum qildi. AQSh Markaziy qo‘mondonligi (CENTCOM) X’dagi postida “bugungi kunga kelib, CENTCOM kuchlari 70 ta tijorat kemasini yo‘naltirdi va 4 tasini harakatdan mahrum qildi”, dedi.
Birlashgan Arab Amirliklari qirg‘oqlarida langarda turgan kema olib ketilib, Eronga yo‘naltirildi, yana bir kema hujumga uchrab cho‘kdi, dedi rasmiylar payshanba kuni. Buyuk Britaniya dengiz savdosi operatsiyalari (UKMTO) “ruxsatsiz shaxslar” payshanba kuni BAAning Fujayra portida langarda turgan kemani egallab, Eronga qarab ketganini xabar qildi.
Hindiston bayrog‘i ostidagi yog‘och yuk kemasi chorshanba kuni Ummon suvlarida uchuvchisiz samolyot yoki raketa zarbasidan kelib chiqqan yong‘in natijasida cho‘kdi. Barcha 14 ekipaj a’zosi Ummon qirg‘oq qo‘riqlash xizmati tomonidan qutqarildi.
Voqealar uchun hech kim javobgarlikni o‘z zimmasiga olmadi, biroq bu Eron rasmiylarining bo‘g‘ozga bo‘lgan da’volarini takrorlagan vaqtga to‘g‘ri keldi. Eron sud tizimi vakili Asgar Jahongir payshanba kuni “AQSh tankerlarini” qo‘lga olish ichki va xalqaro qonunlar asosida amalga oshirilayotganini aytdi.
Al Jazira muxbiri Almigdad Alruhaid Tehronning pozitsiyasini tushuntirib, Eron rasmiylari tijorat kemalari Tehron dengiz ma’murlari bilan hamkorlik qilsa, bo‘g‘oz ochiq bo‘lishini ta’kidlaganini aytdi. “Eron rasmiylari bunday hamkorlik uchun yangi mexanizm o‘rnatmoqda. Kemalar ‘Fors ko‘rfazi bo‘g‘ozi ma’muriyati’ orqali oldindan batafsil ma’lumot taqdim etishi kerak”, dedi u.
Ammo suv yo‘li nisbatan yopiqligicha qolar ekan, AQSh va Eron tinchlik kelishuviga yaqinlashmayapti. Vashington Tehronning boyitilgan uranni topshirishini, Tehron esa sanksiyalarni olib tashlash va Hormuz bo‘g‘ozi ustidan suverenitetini tan olishni talab qilmoqda.
Source: www.aljazeera.com