AQSh prezidenti Donald Trampning Pekindagi tashrifi 14-asrda qurilgan, qattiq qo‘riqlanadigan Zhongnanhay majmuasiga sayohat bilan yakunlandi. Bu yerda Xitoyning yuqori rahbarlari yashaydi va ishlaydi.
Si Szyanpin Trampni majmua bo‘ylab olib yurgani ikki kunlik tashrifdagi navbatdagi fotosessiya edi. Tashrif tantanali marosimlarga to‘la bo‘lib, tomonlar kelishgan siyosat tafsilotlari haqida kam ma’lumot berildi.
Superdavlatlar o‘rtasidagi uzoq kutilgan sammit savdo va Eron urushi bo‘yicha keskinliklardan so‘ng bo‘lib o‘tdi. Biroq ikkala rahbar ham murosa kayfiyatida edi. Tramp tashrifni “ajoyib” deb atadi.
Si bu “yangi ikki tomonlama munosabatlar” ekanini aytdi va sayr paytida ko‘rgan xitoy atirgullari urug‘larini Trampga yuborishga va’da berdi. Tramp esa “buni yaxshi ko‘raman, bu ajoyib” deb javob qildi.
Zhongnanhay, Tinanmen maydonidan 20 km sharqda joylashgan, ko‘pincha Xitoyning Oq uyi deb ataladi. Bir vaqtlar Xitoy imperatorlarining ikkinchi darajali qarorgohi bo‘lgan majmua ko‘llari va manikyurli bog‘lari bilan qadrlanadi. 1949-yilda Xitoy Kommunistik hukumati uchun hokimiyat qarorgohiga aylandi.
Bugungi kunda bu Pekindagi eng siyosiy ahamiyatli diqqatga sazovor joylardan biri bo‘lib, xorijiy mehmonlarni taklif qilish sharaf va yaqinlik belgisi sifatida qaraladi. Tramp majmuada bo‘lgan boshqa xorijiy rahbarlar haqida so‘raganda, Si bu “juda kam uchraydigan” hol ekanini aytdi va rossiyalik rahbar Vladimir Putin ham u yerda bo‘lganini qo‘shimcha qildi. Belarus prezidenti Aleksandr Lukashenko ham o‘tgan yili Zhongnanhayga tashrif buyurgan.
AQSh prezidentlari ham ilgari majmuaga tashrif buyurgan, jumladan Barak Obama, Jorj Bush va Richard Nikson 1972-yildagi tarixiy safari chog‘ida. Tramp juma kungi sayr paytida “hech kim ko‘rmagan eng go‘zal atirgullar” va daraxtlarni tomosha qilish uchun to‘xtadi. Si daraxtlar 200-400 yoshda ekanini aytdi. “Ular shuncha yashaydimi?” deb so‘radi Tramp. “Ha, boshqa joylarda 1000 yillik daraxtlar ham bor”, deb javob qildi Si.
Zhongnanhayda sayr qilishdan bir necha soat oldin, Fox News Trampning oldindan yozib olingan intervyusini efirga uzatdi. Unda Tramp Sini “iliq” va “juda aqlli” deb maqtadi. Si Eronga harbiy qurol bermaslikka va’da bergan, dedi Tramp Fox News boshlovchisi Shon Xannitiga. “Ammo shu bilan birga, u ular u yerda ko‘p neft sotib olishlarini va buni davom ettirishni xohlashlarini aytdi”, deya qo‘shimcha qildi Tramp. “U Hormuz bo‘g‘ozining ochiq bo‘lishini xohlaydi”.
Xitoy hukumati Trampning da’volariga izoh bermagan bo‘lsa-da, tashqi ishlar vazirligi Pekin mojaroni tugatish uchun tinimsiz ish olib borayotgani haqida bayonot berdi. Bu rasmiylar Eronni muzokaralar stoliga undash uchun parda ortida ish olib borayotganini tan olishdir.
Xitoy Eron neftining eng yirik xaridori va mamlakatning eng katta savdo hamkoridir. Shuning uchun Tramp ma’muriyati Si bu iqtisodiy va siyosiy ta’sir kuchidan Tehrorni muzokaralar stoliga undash uchun foydalanadi deb umid qilgan edi. Kun tartibidagi mo‘rt savdo sulhiga qaramay, Eron so‘nggi oylarda dolzarb masalaga aylandi. Ammo Tramp Fox Newsga savdo muzokaralari “o‘tgan safardan yaxshiroq” o‘tganini aytdi.
U shuningdek, Pekinga olib kelgan biznes rahbarlari “shartnomalar tuzish” va “ish o‘rinlarini qaytarish” uchun u yerda ekanliklarini aytdi. Tramp Xitoy AQSh nefti, 200 ta Boeing samolyoti va “ko‘plab qishloq xo‘jaligi mahsulotlarimizni” sotib olishga rozi bo‘lganini aytdi. Biroq juma kuni keyinroq Xitoy tashqi ishlar vazirligi qishloq xo‘jaligi bitimlari va Boeing xaridlari haqidagi savollarni chetlab o‘tdi.
Xitoy “bir qator yangi konsensuslar” deb atagan narsaga urg‘u berdi, ammo bu kelishuvlar nima ekanligini tushuntirmadi. Tahlilchilarning fikricha, Pekinning global mavqei so‘nggi yillarda o‘sdi, chunki u Tramp tariflaridan himoyalanish uchun AQShdan tashqari mamlakatlar bilan savdoni kengaytirdi. AQSh prezidentining tashrifi Pekin bilan ish qilishga ishtiyoqli Buyuk Britaniya, Kanada va Germaniya rahbarlarining tashriflaridan so‘ng sodir bo‘ldi.
Ikkinchi sammit taqvimda paydo bo‘ldi: Tramp Sini sentabrda Oq uyga taklif qildi. “Umid qilamanki, siz juda taassurot bilan ketasiz, xuddi men Xitoydan taassurot olganim kabi”, dedi u sayr tugaganidan keyin juma kuni.
Source: www.bbc.com