Bir paytlar Lotin Amerikasidagi eng xavfsiz davlatlardan biri bo‘lgan Ekvador bugungi kunda qotilliklar bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkichlarga ega mamlakatga aylandi. Meksikadan Bolqongacha bo‘lgan xalqaro narkokartellar kokain kontrabandasi yo‘llarini nazorat qilish uchun mamlakatga kirib kelgan.
Prezident Daniel Noboa zo‘ravonlikni kamaytirish maqsadida harbiy va politsiya kuchlarini keng miqyosda joylashtirishga tayandi. Biroq, bu choralar inson huquqlari buzilishi, jumladan, majburiy yo‘qotishlar haqidagi da’volar bilan birga kelmoqda. Al Jazeera’ning Fault Lines dasturi 2024-yil boshidan beri harbiy operatsiyalar davomida 51 kishi zo‘rlik bilan yo‘qolgani haqidagi da’volarni tekshirdi.
Bosh prokuror vazifasini bajaruvchi Leonardo Alarkon Al Jazeeraga bergan eksklyuziv intervyusida: “2024 va 2025-yillar uchun 34 ta dastlabki tergov ishi olib borilmoqda va 51 ta jabrlanuvchi bor. Ish jarayonlari davom etmoqda, ammo tergov ob’ektiv va qat’iy o‘tkazilishi kerak”, dedi.
Bedarak yo‘qolganlarning oilalari esa tergovning sekinligidan shikoyat qilmoqda. Rosario Vilyonning akasi 31 yoshli Jonatan Vilyon 2024-yil 9-dekabrda Guayakil shahrida oziq-ovqat sotib olish uchun uydan chiqib, bedarak yo‘qolgan. Xavfsizlik kameralari va qo‘shnilarning videolari harbiylar Jonatanni yuk mashinasiga majburlab o‘tkazganini ko‘rsatadi. Harbiylar esa ushbu hududda hech qanday operatsiya o‘tkazilmaganini da’vo qilmoqda.
“Bizda dalillar, videolar va yuk mashinasining davlat raqami bor, ammo ular aniq javob bermayapti. Erimga nima bo‘ldi?” – deydi Jonatanning rafiqasi Yadira Bohorkes. Oilani himoya qiluvchi huquqshunos Fernando Bastiasning so‘zlariga ko‘ra, Mudofaa vazirligi prokuratura so‘rovlariga javob berishdan bosh tortmoqda.
Faqat bitta ish – “Malvinas 4” nomi bilan tanilgan, 11-15 yoshli to‘rt afro-ekvadorlik bolaning yo‘qolishi harbiylarning javobgarlikka tortilishiga olib keldi. Dastlab harbiylar ishtirokini rad etgan bo‘lsa, keyinroq videoyozuvlar Havo kuchlari askarlari bolalarni yuk mashinasiga majburlab o‘tkazganini ko‘rsatdi. Bolalarning jasadlari Taura hududida yoqib yuborilgan holda topildi. 2025-yil dekabridagi sud jarayonida hamkorlik qilgan 5 askar 30 oy, qolgan 11 askar esa 30 yildan ortiq qamoq jazosiga hukm qilindi.
Amnesty International’dan Kamila Ruiz Segovia: “Bu nafaqat Ekvador, balki butun Lotin Amerikasi uchun katta voqea. Harbiylarning majburiy yo‘qotishlar uchun sudlanishi odatiy hol emas. Bu ularni keyingi huquqbuzarliklardan to‘xtatishi mumkin”, dedi.
Fault Lines Ekvador harbiylari va prezident Noboa idorasiga murojaat qilgan, ammo javob olmagan. Bedarak yo‘qolganlarning oilalari esa haqiqatni bilish uchun kurashni davom ettirmoqda. Yadira Bohorkes: “Xudodan askarlarning qalbiga tegishini va ularga nima bo‘lganini aytishlarini so‘rayman. Umid qilamanki, bu jangda g‘alaba qozonamiz va barcha oila a’zolarimiz tirik”, deydi.
Source: www.aljazeera.com