Oslo Tinchlik Tadqiqotlari Instituti (PRIO) tomonidan e'lon qilingan yillik “Mojaro tendensiyalari” hisobotiga ko‘ra, 2025 yilda butun dunyo bo‘ylab kamida bitta davlat ishtirok etgan 65 ta mojaro qayd etilgan. Bu 1946 yildan beri eng yuqori ko‘rsatkichdir.
Hisobotda 2025 yil Sovuq urushdan keyingi davrda eng qonli uchinchi yil bo‘lgani, faqat 1994 va 2021 yillarda ko‘proq o‘lim qayd etilgani aytiladi. Tadqiqotchi Siri Aas Rustad jurnalistlarga “Odatda men bundan ijobiy narsa topa olaman, ammo bu yil raqamlar hayratlanarli” dedi.
Ikki davlat o‘rtasidagi mojarolar soni 80 yillik eng yuqori cho‘qqiga chiqib, 2024 yildagi 4 tadan 2025 yilda 8 taga ikki baravar oshdi. Bunga Hindiston-Pokiston, Afg‘oniston-Pokiston, Kambodja-Tailand o‘rtasidagi to‘qnashuvlar, shuningdek Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi kiradi.
35 ga yaqin davlat janglarda ishtirok etgan, ammo ularning yarmidan kami faqat bitta mojaroga ega bo‘lgan. Masalan, Isroil bir vaqtning o‘zida G‘azo, Suriya, Livan, Eron va Yamendagi hutiylarga qarshi bir necha mojarolarda ishtirok etgan.
Hisobotda “Bu tendensiya mojaro dinamikasining murakkablashib borayotganini ko‘rsatadi, unda ko‘proq ishtirokchilar bor, bu mojarolarni tahlil qilish va ularga javob berish usullariga ta'sir qiladi” deyiladi.
Afrika davlatlar ishtirokidagi mojarolardan eng ko‘p zarar ko‘rgan qit’a bo‘ldi, undan keyin Osiyo, Yaqin Sharq, Amerika va Yevropa keladi. PRIO tadqiqoti Upsala mojaro ma'lumotlari dasturi (UCDP) tomonidan to‘plangan raqamlarga asoslangan.
Hisobotda 2025 yilda 75 ta nodavlat mojarolari qayd etilgan, bu 2024 yildagi 79 tadan biroz kamdir. Ayniqsa, Meksika narkokartellari o‘rtasidagi o‘limga olib keluvchi zo‘ravonlik sezilarli darajada kamaygan.
2025 yilda jangovar o‘limlar soni 245 ming kishini tashkil etib, bu Sovuq urushdan keyingi davrda uchinchi eng o‘limli yil bo‘ldi. Bunga asosan Rossiyaning Ukrainadagi urushi, Sudandagi zo‘ravonlik va Isroilning G‘azodagi bombardimonlari sabab bo‘lgan.
Jangovar o‘limlarning 76 500 ga yaqini tinch aholiga qaratilgan hujumlar bilan bog‘liq bo‘lib, bu 2024 yildagi 14 200 tadan keskin o‘sishdir. Faqat 1994 yil (Ruanda genotsidi) va 2021 yil (Efiopiyaning Tigray mintaqasidagi fuqarolar urushi) ko‘proq o‘limga olib kelgan.
PRIO hisobotiga ko‘ra, so‘nggi besh yil ichida jangovar o‘limlar soni 2021 yilgacha bo‘lgan yigirma yillikdan ko‘proqni tashkil etadi. Rustad “So‘nggi besh-olti yil ichida bir vaqtning o‘zida bir nechta yirik mojarolar davom etmoqda va ular bir-birini almashtirgandek. Dunyo dam olmayapti” dedi.
Source: www.dw.com