1999-yil avgust va sentyabr oylarida Portugaliyaning oʻsha paytdagi bosh vaziri Antoniu Guterrish AQSh prezidenti Bill Klintonga qoʻngʻiroq qilib, Sharqiy Timordagi keskin vaziyatni muhokama qilgan edi. Mustaqillik uchun oʻtkazilgan referendundan soʻng Indoneziya tarafdori boʻlgan millatchi guruhlar hududda shafqatsiz zoʻravonliklarni keltirib chiqarib, minglab odamlarning oʻlimiga va yuz minglab aholining boshpana koʻchishiga sabab boʻlgan edi. Bu fojiali voqealar Portugaliyada kuchli noroziliklar va birdamlik harakatlarini keltirib chiqardi, chunki sobiq mustamlaka bilan tarixiy va madaniy rishtalar juda yaqin edi.
Guterrish AQShni BMTning Sharqiy Timordagi tinchlikparvar missiyasini qoʻllab-quvvatlashga undashga harakat qildi. Oʻzining 2022-yilda chop etilgan tarjimai holida keltirilishicha, u AQSh rejimi aralashmasa, Portugaliya Bolqondagi NATO missiyalaridagi ishtirokini qayta koʻrib chiqishi mumkinligidan ogohlantirgan. Natijada yuzaga kelgan xalqaro bosim ostida Oq uy Indoneziya xalqaro yordamga toʻsqinlik qilmasligi shartligini ma'lum qildi va bu jarayon keyinchalik Timor-Lestening mustaqillikka erishishiga poydevor boʻldi.
Kelajakdagi BMT bosh kotibining dunyoqarashi uning Lissabonda oʻtgan yoshligi, katolik e'tiqodi va Antoniu Salasar diktaturasi davridagi tazyiqlar sharoitida shakllangan edi. Salazar boshqaruvi davrida mamlakat qattiq tsenzura ostida yashab, tashqi dunyodan deyarli uzilib qolgan edi. Shunga qaramay, talabalik yillarida kambagʻallarga yordam berish va ijtimoiy harakatlarda qatnashish Guterrishda kuchli adolat tuygʻusini tarbiyaladi.
1974-yilgi «Chinnigullar inqilobi» Portugaliyada diktatura rejimiga barham berib, mamlakatni Gʻarbiy Yevropa tipidagi demokratiya sari yetakladi. Siyosiy sahnaga kirib kelgan Guterrish sotsialistik partiya safida faoliyat yuritib, 1995-yilda mamlakat bosh vaziri lavozimini egalladi. Uning siyosiy uslubi asosan konsensus yaratishga va insonparvarlik tamoyillariga tayanar edi, bu esa uning keyinchalik xalqaro diplomatiya maydonida ham muhim rol oʻynashini ta'minladi.
Source: www.aljazeera.com