Xitoy Xalq Respublikasida rais Si Jinping hokimiyat tepasiga kelganidan buyon millionlab partiya a'zolari turli darajadagi jazolarga tortildi. «Financial Times» nashrining ta'kidlashicha, uning uchinchi muddati davomida amaldorlarga nisbatan qo'zg'atilgan jinoiy ishlar soni avvalgi davrga qaraganda 14 barobar ko'paygan. Si nazoratning kuchaytirilishini korrupsiyaga hamda davlat tizimidagi jiddiy yashirin tahdidlarga qarshi kurash bilan izohlamoqda.
Asosiy faktlar: Si Jinpingning uchinchi boshqaruv davrida amaldorlarga qarshi jinoiy ishlar ko'lami 14 barobarga oshgan. So'nggi 11 yil ichida 628 mingga yaqin partiya funksioneri jinoiy javobgarlikka tortilib, 7,2 millionga yaqin kishi turli ma'muriy va siyosiy jazolarni olgan.
Xitoy Kommunistik partiyasi amaldorlarining bu qadar keng ko'lamda ta'qib qilinishi va qamoqqa olinishi mamlakatda Mao Szedun zamonidan beri kuzatilmagan hodisa hisoblanadi. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko'ra, Si hokimiyatda qancha uzoq qolsa, tozalashlar ko'lami shunchalik kengayib bormoqda. AQShning Kaliforniya shtatidagi Claremont McKenna kolleji professori Minsin Peyning so'zlariga ko'ra, Si hukmronligining so'nggi yillarida qariyb 628 ming partiya amaldori jinoiy javobgarlikka tortilgan. 2024-yilgi ma'lumotlarga ko'ra, Xitoy qamoqxonalarida 1,69 million mahbus saqlanmoqda, bu esa tozalashlar qurbonlarining salmoqli qismini tashkil etishini ko'rsatadi.
Tahlilchilarning ta'kidlashicha, mazkur keng miqyosli tozalashlar faqatgina korrupsiyaga qarshi kurash bilan cheklanmay, balki siyosiy raqobatchilarni yo'q qilish va hokimiyatni yanada markazlashtirish maqsadini ko'zlaydi. Xitoy Kommunistik partiyasining 7,2 millionga yaqin a'zosi u yoki boshqa shakldagi siyosiy, ma'muriy yoxud sud jazolariga tortilgan. Ular orasida kamida 632 nafar «yo'lbars» — vazir o'rinbosari yoki muzofot gubernatori o'rinbosari va undan yuqori lavozimlarni egallagan nufuzli amaldorlar ham borligi qayd etilgan.
Partiya ichidagi surishtiruvlarga mas'ul bo'lgan XKP Markaziy intizomni tekshirish komissiyasi kotibi o'rinbosari Çjan Fuxay ham bu borada yuqori raqamlarni keltirib o'tgan. Rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, 2012-yildagi 18-syezdidan keyingi davr mobaynida butun mamlakat bo'ylab 8,105 millionta ish qo'zg'atilib, 7,922 million kishi javobgarlikka tortilgan. Si Xitoy rahbarlarining beshinchi avlodi vakili bo'lib, o'ziga voris tayinlamagan holda uchinchi muddatga qayta saylangan edi.
2027-yil kuzida partiyaning navbatdagi syezdi bo'lib o'tishi kutilmoqda va unda Si to'rtinchi muddatga qayta saylanishi taxmin qilinmoqda. Delegatlarning chorak qismi qatnashmagan va ta'qibga uchragan ishtirokchilar soni rekord darajaga yetgan so'nggi plenumda Si partiya nazoratini kuchaytirish to'g'risidagi rezolyutsiyani ilgari surdi. Mutaxassislar buni uning kelgusi syezd oldidan o'z mavqeini yanada mustahkamlashga qaratilgan navbatdagi qadami sifatida baholamoqda.
Source: kun.uz