AQSh rejimi Venesueladan yig‘ilgan milliardlab dollarlik neft daromadlarini boshqarishda shaffoflik yetishmayotgani yuzasidan tanqidga uchramoqda. Joriy yilning 3-yanvaridan beri AQSh rejimi Venesuela neft eksportini nazorat qilib, tushumni faqat AQSh Moliya vazirligi nazorat qiladigan hisob raqamida jamlamoqda. O‘tgan hafta AQSh Davlat departamenti 53 betlik hisobot e’lon qilib, unda yil boshidan buyon ushbu hisob orqali kamida 12,11 mlrd dollar o‘tgani qayd etildi. Biroq tanqidchilar mablag‘lar qayerdan kelgani va kimga yo‘naltirilayotgani haqidagi muhim tafsilotlar yo‘qligini ta’kidlamoqda.
Asosiy faktlar: 3-yanvardan buyon Venesuela neft eksportidan tushgan mablag‘ AQSh Moliya vazirligi nazoratidagi maxsus hisobda jamlanmoqda. Davlat departamentining 53 betlik hisobotiga ko‘ra, hisobdan kamida 12,11 mlrd dollar o‘tgan, ammo operatsiyalar tafsiloti va oluvchi sub’ektlar oshkor etilmagan. AQSh rejimi bu amaliyotni Venesuela tomonidan o‘tmishda neft sanoati milliylashtirilishi natijasida yetkazilgan zararning qoplami sifatida izohlamoqda.
Mablag‘lar bo‘yicha xavotirlar o‘tgan yil oxirida AQSh rejimi Venesueladan chiqayotgan neft tankerlarini ushlab qola boshlaganidan so‘n kuchaydi. O‘shanda Trump bortdagi neft AQSh tomonidan saqlanadi yoki sotiladi, deb aytilgan; uning yordamchilari bu qadamni o‘tmishdagi milliylashtirish yo‘qotishlarining qoplami sifatida asoslashga urindi. Masalan, Oq uy xodimi Stiven Miller Amerikaning mehnati, zukkoligi va mashaqqati Venesuelada neft sanoatini yaratganini, uning ‘zolim ekspropriatsiyasi’ esa Amerika boyligining eng yirik o‘g‘irlanishi bo‘lganini da’vo qilgan.
Public Citizen iste’molchilar huquqlarini himoya qiluvchi amerikalik notijorat tashkilotining energiya dasturi direktori Tayson Slokam shaffoflik masalasini keskin tanqid qilgan: ‘12 mlrd dollarlik Venesuela nefti qanday qo‘lma-qo‘l bo‘lib, qanday ishlatilayotgani bo‘yicha moliyaviy injiniringning barcha bosqichlarida mutlaqo shaffoflik yo‘q. Hozir bizda mablag‘lar qanday sarflangani haqida juda yuzaki ma’lumot bor, xolos, qaysi sub’ektlar ishtirok etgani esa ko‘rsatilmagan.’
Vaziyat 3-yanvarda Trump Venesuela prezidenti Nikolas Maduroni olib chiqib ketishga qaratilgan harbiy operatsiyaga ruxsat bergandek ko‘rsatilgan paytda keskinlashdi. Trump o‘z nutqida neft omili qarorga ta’sir qilganini aytib, yer ostidan katta boylik olinishini va uning bir qismi AQShga ‘yetkazilgan zarar uchun qoplov’ sifatida yo‘naltirilishini bildirgan. Huquqshunoslar bu operatsiyani Venesuela suverenitetiga tajovuz va xalqaro huquq buzilishi sifatida baholamoqda; ular boshqa davlatning tabiiy resurslarini olib qo‘yish qonuniyligiga ham savol berib, 1962-yilgi BMT rezolyutsiyasida davlatlarning o‘z tabiiy resurslariga ‘doimiy suverenitet’i tan olinganini eslatmoqda.
Trump rejimi harakatlarini yoqlovchilar Maduro davridagi zo‘ravonlik va antidemokratik amallarni asos qilib ko‘rsatmoqda. Ma’lumotlarga ko‘ra, Maduro o‘rnini sobiq vitse-prezident Delsi Rodriges egallagan va u ko‘p jihatdan Trump talablariga moslashgan. AQShning sobiq elchisi va Lotin Amerikasi bo‘yicha diplomat Jon Fili esa Trump Venesuelaning demokratik kelajagiga qiziqish bildirmayotganini aytib, munosabatlarni ‘protektorat neokolonializmi’ deb atagan. Avgust oxirida Trump rejimi Venesuela neftining deyarli beshdan bir qismini qazib olishda bevosita ulush olishini e’lon qilgani shaffoflik borasidagi savollarni yanada kuchaytirdi; e’lon qilingan 100 yillik kelishuv doirasida ‘majoritar nazorat’ haqida xabar berilgan bo‘lsa-da, to‘liq shartlar ochiq emas va keyingi hisobotlar kutilmoqda.
Source: www.aljazeera.com