Braziliya Prezidenti Luiz Inasio Lula da Silva 94 yoshli tubjoy yetakchi Raoni Metuktireni Mato-Grosso shtatidagi Peishoto-de-Azesado shahrida ziyorat qildi va hukumat uning ajdodlar yeri — Kapot-Ninore hududini tubjoy yer sifatida tan oldi. Amazon o‘rmonlarining umrbod himoyachisi bo‘lgan Raoni oshqozon-ichak saratoni tufayli palliativ parvarish ostida bo‘lib, o‘tgan hafta o‘pka infeksiyasi va past qon bosimi sabab kasalxonaga yotqizilgan edi. Adliya vazirligining Mebengokre (Kayapo) va Yudja xalqlariga doimiy egalik huquqi berishi 30 yildan buyon davom etgan kurashning muhim bosqichidir; keyingi qadam — prezident farmoni bilan rasmiy demarkatsiya.
Asosiy faktlar: Kapot-Ninore hududi taxminan 362 ming gektar, ya'ni deyarli 900 ming akrni tashkil etadi va 84 foizi o‘rmon deb baholanadi; 2023-yildagi Greenpeace hisobotiga ko‘ra, 47 ming gektardan ortiq maydon yaylov yoki soya yetishtirish uchun ishlatilgan. Braziliyada taxminan 800 ta tubjoy yer mavjud, ulardan 60 foizi to‘liq tartibga solingan; Lula 2023-yilda qaytganidan beri uch yilda 20 ta hududni to‘liq demarkatsiya qildi. Qaror Raonining kasalxonaga yotqizilganidan keyin e'lon qilindi; uning nabirasi bu qaror oila uchun kutilmagan bo‘lganini va bu yetakchining so‘nggi orzusi ekanini aytdi.
Raoni 1980-yillarning oxirida Amazon qishlog‘idan chiqib, dunyo bo‘ylab sayohat qilib, prezidentlar, papalar va qirollik vakillari bilan uchrashgan va sayyoraning eng katta tropik o‘rmoni vayron bo‘lishi haqida ogohlantirgan. U 2023-yilda Lulaning inauguratsiyasida prezident yonida yurgan va bu hozirgi ma'muriyat bilan tubjoy yetakchilik o‘rtasidagi ittifoqni aks ettiradi. Mutaxassislar demarkatsiya qilingan tubjoy hududlarni deforestatsiyaga qarshi eng samarali to‘siqlardan biri deb hisoblaydi, ayniqsa Amazon quruqroq, savannaga o‘xshash ekotizimga o‘tish nuqtasiga yaqinlashayotgan bir paytda. Shu bois qaror ekologik va huquqiy jihatdan muhim, biroq rural ishlab chiqaruvchilar cheklovlar minglab tubjoy bo‘lmagan aholi va fermerlar uchun og‘ir iqtisodiy oqibatlar tug‘dirishi mumkinligini ta'kidlaydi.
Lula Raonini “bizning safdoshimiz Raonidan ko‘ra haqiqiyroq brazilian yo‘q” deb atab, u “o‘tmishni, hozirni ifodalaydi, uning g‘oyalari esa bu mamlakatdagi tubjoy xalqlarning kelajagini ifodalaydi” dedi. U Raonining kasalxonaga yotqizilganini eshitib “chuqur tashvishga tushganini” va “Raoni tug‘ilgan yerni u tirikligida hal qilishni xohlaganini” bildirdi. Nabirasi Roiti Metuktire AFP agentligiga qaror oila uchun kutilmagan bo‘lganini va “bu uning so‘nggi orzusi” ekanini aytdi. Eloy Terena, Braziliyaning tubjoy xalqlar vaziri, hududning 84 foizi o‘rmon ekanini aytdi; Lula esa “oldinda hali biroz kurash bor” deb, “bu yerda ikki yuzdan ortiq mulk bor” deb qo‘shimcha qildi.
Adliya vazirligining qarori muhim qadam, ammo prezident farmoni bilan rasmiy demarkatsiya hali oldinda va mavjud mulklar bo‘yicha nizolar davom etishi mumkin. Lula 2023-yildan keyin demarkatsiyalarni qayta boshladi, biroq hududlar agrobiznes, noqonuniy oltin qazish va yog‘och kesish bosimi ostida qolmoqda; o‘rmondan chiqib ovqat so‘ragan izolyatsiyadagi tubjoy guruh haqidagi xabarlar esa Braziliya bo‘ylab tubjoy jamiyatlarning zaifligini ko‘rsatadi. Raoni oilasi uchun bu qaror so‘nggi orzuni bajarishi mumkin; siyosat uchun esa huquqiy himoya ijro va ta'sirlangan jamoalarni qo‘llab-quvvatlash bilan birga sinovdan o‘tadi.
Source: www.aljazeera.com