Yaman poytaxti Sanoada haydovchilar ifloslangan benzin sabab dvigatellari shikastlanib, xarajatlari oshganini aytmoqda: 28 yoshli Yazan oddiy holatda taxminan ikki yarim soatlik Ibb shahriga safarni iflos yoqilg‘i tufayli olti soatda yakunlagan, chunki mashina tezlik ololmagan, dvigatel qattiq tebrangan va yo‘lda bir necha marta to‘xtashga majbur bo‘lgan; u va boshqa haydovchilar benzin tarkibida moy va aralashmalar borligini da’vo qilmoqda, so‘nggi haftalarda narx 20 foizga oshgan, ta’mirlash xarajatlari esa o‘n yillik urush tufayli allaqachon qiyinlashgan oilalar byudjetini yanada bosimoqda.
Asosiy faktlar: Sanoada 20 litr benzin narxi bir necha hafta ichida 9 500 Yaman riyolidan 11 400 riyolga ko‘tarilgan; yoqilg‘i importi yanvardan maygacha 2025-yilning shu davriga nisbatan husiylar nazoratidagi portlar orqali 73 foiz, hukumat nazoratidagi portlar orqali 60 foiz kamaygan; kamida bitta taksi haydovchisi iflos benzin tufayli dvigatel ta’miriga 55 000 riyal, taxminan 100 dollar sarflagan.
Muammo sababi bahsli va Yaman urush iqtisodiyotining buzilgan infratuzilmasini aks ettiradi: 2014-yildan beri Yaman shimoli-g‘arbini nazorat qilib kelayotgan husiylar tomonidan boshqariladigan Sanoa neft kompaniyasi (YPC) Hodeyda va yaqin atrofdagi Ras Isa neft terminalidagi saqlash idishlari 2024-yildan buyon husiylarning Isroil va Qizil dengizdagi kemalarga hujumlari javoban Isroil rejimi va AQSh rejimining havo zarbalari tufayli shikastlanganini, bu idishlar avval yoqilg‘ini tozalashga xizmat qilganini bildirdi; Sanoa strategik tadqiqotlar markazi esa import cheklovlari husiylarni past sifatli Eron yoqilg‘isiga qisman tayanishga majbur qilganini ta’kidladi. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, importning pasayishiga AQSh va Isroil rejimlarining Eron urushi tufayli Hormuz bo‘g‘ozidagi neft tashishiga ta’sir hamda Yaman portlariga turli hujumlar natijasida yetkazilgan zarar ham sabab bo‘lgan; Xalqaro valyuta fondining aprel hisobotida Yaman mojarosi makroiqtisodiy zaiflik va aholi jon boshiga daromadning sezilarli kamayishini keltirib chiqarganini bildirdi.
Haydovchilar zarar va narx bosimini aniq so‘zlar bilan tasvirlamoqda. Yazan Al Jazeera’ga: “Benzin ko‘plab mashinalarni, shu jumladan meniki ham, ko‘plab nosozliklar bilan qoldirdi,” dedi va qo‘shimcha qildi: “Biz dvigatellarni shikastlaydigan qimmat benzinni sotib olamiz.” Akademik Muhammad Ansi yoqilg‘i partiyalari “hisob-kitobsiz, nazoratsiz va vijdonsiz, faqat foyda va komissiya uchun” olib kelinayotganini aytdi; taksi haydovchisi Akram Naji esa Sanoaning Maeen tumanidagi usta mashinadan g‘alati tovush eshitilgach, nosoz yoqilg‘i pompasi, tiqilib qolgan inyektorlar va dvigatel quvvatining pasayishini aniqlaganini bildirdi. U ta’mirlashga 55 000 Yaman riyali, taxminan 100 dollar sarflagan.
Iflos yoqilg‘i muammosi davom etsa, Sanoa haydovchilari yoqilg‘i va ta’mirlash uchun ikki tomonlama to‘lovga duch keladi; saqlash infratuzilmasi tiklanmasa, import kanallari barqarorlashmasa va nazorat kuchaytirilmasa, oilalar daromadi yanada pasayishi va gumanitar ehtiyojlar kuchayishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com