COP31 Antaliyada yakunlanish arafasida turgan bir paytda Afrika davlatlari global iqlim va’dalari nihoyat mahalliy jamoalarga kerakli moliyalashtirishga aylanadimi, degan savolni ko‘tarmoqda. Qit’a bo‘ylab millionlab odamlar uchun iqlim o‘zgarishi endi konferensiya zallarida muhokama qilinadigan abstrakt masala emas, balki kundalik hayot, tirikchilik va yashash joyini tanlash qarorlarini o‘zgartirayotgan voqelikdir. Zimbabve va Ugandada yashovchilar ekstremal issiq, tartibsiz yomg‘irlar va El Nino bilan bog‘liq kuchli yog‘inlar haqida gapirmoqda, rasmiylar esa ekologik bosim migratsiya va iqtisodiy qiyinchiliklarni kuchaytirishi mumkinligini ogohlantirmoqda. Muzokaralar 2015-yilda qabul qilingan va global harorat ko‘tarilishini 2°C dan past, imkon qadar 1,5°C bilan cheklashni maqsad qilgan Parij kelishuviga tayanadi.
Asosiy faktlar: Afrika davlatlari har yili taxminan 190 milliard dollar iqlim moliyasiga muhtoj, ammo 2022-yilda atigi 52 milliard dollar olgan; qit’a global issiqxona gazlari chiqindilarining atigi 4 foizini hosil qiladi, lekin iqlim o‘zgarishiga eng zaif mintaqalardan biri bo‘lib qolmoqda; liderlar moliyalashtirishni yanada bashorat qilinadigan, qulay va arzon bo‘lishini talab qilmoqda; rasmiylar iqlim bosimi mavjud iqtisodiy va ijtimoiy muammolarni kuchaytirib, migratsiyani rag‘batlantirishi mumkinligini ogohlantirmoqda.
Yerda kuzatilayotgan vaziyat qit’adagi umumiy tendentsiyani aks ettiradi. Qishloq xo‘jaligi, suv ta’minoti va daromad uchun mavsumlar bashorat qilinadigan bo‘lishiga tayanadigan jamoalar ob-havo tobora ekstremal va ishonchsiz bo‘layotganidan kelajakni rejalashtirishda qiyinchilikka duch kelyapti. Zimbabveda Xarare aholisi Tsitsi Moyo mamlakatdagi ekstremal issiq to‘lqini yomg‘ir rejimlari bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkinligini aytdi. Ugandada Jane Okello ob-havoning tobora tartibsiz bo‘layotganini, jumladan El Nino bilan bog‘liq g‘ayrioddiy kuchli yomg‘irlar davrlarini tasvirladi. Ba’zilar uchun oqibatlar hosilning buzilishi yoki suv manbalarining qisqarishidan ham nariga boradi, chunki iqlim bosimi odamlarni xavfsizroq tirikchilik izlashga undashi mumkin.
COP31 muzokaralarining markazida iqlim moliyasi turibdi: bu davlatlarga issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish va iqlim oqibatlariga moslashishda yordam beradigan mablag‘dir. Afrika hukumatlari muammoning faqat majburiyatlar qabul qilishda emas, balki ularni amalga oshirish uchun resurslarni ta’minlashda ekanini aytmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi Antonio Guterrish asosiy adolatsizlikni ta’kidlab, rivojlanayotgan davlatlar “ikki tomonlama adolatsizlikka duch kelmoqda: ular iqlim o‘zgarishining eng og‘ir oqibatlarini tortmoqda, ammo shoshilinch moliyaga ega bo‘lishda qiynalmoqda”, dedi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Afrika iqtisodiy komissiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, qit’a 2022-yilda taxminan 52 milliard dollar (44,5 milliard yevro) iqlim moliyasi olgan, bu esa taxminiy yillik ehtiyoj — 190 milliard dollardan ancha kam; bu mablag‘ning katta qismi qarz ko‘rinishida kelib, allaqachon zo‘riqqan davlat moliyasiga bosim qo‘shmoqda.
Gabon iqlim kengashi doimiy kotibi professor Alfred Ngomanda iqlim o‘zgarishi odamlarning migratsiyasining yagona sababi bo‘lishi kamdan-kam, ammo qurg‘oqchilik, suv toshqini, qishloq xo‘jaligi mahsulotining kamayishi va boshqa ekologik bosimlar mavjud iqtisodiy va ijtimoiy muammolarni kuchaytirib, ko‘chish ehtimolini oshirishi mumkinligini aytdi. U Afrika o‘z tabiiy resurslarining global ahamiyatini ta’kidlashi kerakligini ham vurg‘lab, “Efiopiyaga borib, Kongo havzasi global iqlim uchun, faqat afrikaliklar uchun emas, barqarorlashtiruvchi omil ekanini ta’kidlaymiz”, dedi. COP31 yakunlanar ekan, Afrika hukumatlari ekstremal ob-havoga moslashish, barqarorlikni mustahkamlash va tirikchilikni himoya qilish dasturlari uchun yanada bashorat qilinadigan, qulay va arzon moliyalashtirishni talab qilishda davom etishi kutilmoqda.
Source: www.dw.com