Tel Aviv universiteti tadqiqotchilari Isroildagi Ramat Gan safari-bo‘g‘ida ikki urug‘ochi g‘arbiy tekislik gorillasi balanddagi daraxt shoxlariga yetishish uchun bir-biriga yordam berganini hujjatlashtirdi; hayvonlar 2021, 2024 va 2025-yillarda kuzatilgan uch holatda ham “tirik narvon” hosil qilib, vazifalarni bir xil taqsimlagan, bu esa turga xos kamdan-kam uchraydigan hamkorlik namunasi deb baholanmoqda.
Asosiy faktlar: Tadqiqot uch alohida holatni qamrab olgan va uchala holatda ham otasi bir, onasi boshqa opa-singillar Ameliya va Lişa ishtirok etgan; 2024-yil sentabridagi eng batafsil holatda Ameliya taxminan 4,5 metr balandlikdagi shoxga yetgan; hayvonlarga bunday harakatlar hech qachon o‘rgatilmagan.
Tadqiqotchilarning fikricha, bu hodisa gorillalar orasida o‘z-o‘zidan yuzaga kelgan hamkorlikning kam uchraydigan namunasidir. Hayvonlar bir xil rollarni takrorlagan: Lişa mustahkam tayanch bo‘lib turgan, Ameliya esa uning orqasiga chiqib, alohida holda yeta olmaydigan o‘simliklarga yetgan. Daraxt tanasi atrofida elektr to‘siq bo‘lgani sababli gorillalar unga oddiy tarzda tirmashib chiqa olmagan, shuning uchun ularning muvofiqlashtirilgan harakati aynan maqsadga yo‘naltirilgan xatti-harakat sifatida baholanmoqda.
2024-yil sentabridagi holat eng batafsil o‘rganilgan: safari-bo‘g‘ xodimlari ikki urug‘ochi gorilla balandlikda turgan yirik shoxning po‘stlog‘i va barglarini yeyotganini payqagan, so‘ngra videokuzatuv yozuvlari tahlil qilingan. Videoda Ameliya Peltophorum dubium turiga mansub daraxtga yaqinlashib, uning tagidagi tosh ustiga chiqqan; Lişa unga qo‘shilib, tosh ustida to‘rt oyoq-qo‘liga tayanib mustahkam o‘rnashgan; Ameliya uning orqasiga chiqib, qaddini to‘liq rostlagan va taxminan 4,5 metr balandlikdagi shoxni ushlab sindirib olgan. To‘shning balandligi, Lişaning mustahkam turishi va Ameliyaning orqasiga chiqib yanada balandga ko‘tarilishi kerakli shoxga yetish imkonini bergan.
Tadqiqot tashabbuskori va ilmiy ish rahbari Maykl Levitskining fikricha, videoda aynan haqiqiy hamkorlik aks etgan. Uning ta'kidlashicha, Lişa shunchaki vosita vazifasini bajarmagan, balki umumiy maqsadga erishishda Ameliyaga yordam berishga mustaqil qaror qilgan. Tadqiqotchining fikriga ko‘ra, boshqa hayvondan vosita sifatida foydalanish bilan ikkala hayvonning bir maqsad yo‘lida birgalikda harakat qilishiga asoslangan haqiqiy hamkorlik o‘rtasidagi asosiy farq ham shunda.
Natijalar Primates jurnalida e'lon qilingan. Tadqiqotchilar kuzatuvlarni davom ettirishi va bu topilmalar gorillalar ijtimoiy tafakkuri hamda murakkab hamkorlik qobiliyatini tushunishga yordam berishi mumkin; safari-bo‘g‘ xodimlari tomonidan qo‘shimcha holatlar qayd etilishi esa keyingi tahlillar uchun yangi materiallar taqdim etadi.
Source: kun.uz