Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasining Maxsus komissiyasi birja savdolarida taklifni cheklash va narxlarni asossiz oshirish holatlari bo‘yicha propan import qiluvchilarga nisbatan ish qo‘zg‘atdi. Qonunbuzilishlar 2025-yilning noyabr-dekabr va 2026-yilning yanvar oylarida qayd etilgan, bu davrda gaz tanqisligi tufayli metan zapravkalariga cheklovlar kiritilgan edi, bu esa propan va benzinga bo‘lgan talabning keskin oshishiga sabab bo‘lgan.
Ishni ko‘rib chiqish va nazorat tadbirlari natijalariga ko‘ra, 31 ta kompaniya raqobat qonunchiligini buzganligi aniqlandi. Xususan, ularning 12 tasi birja savdolarida raqobatni cheklashga qaratilgan muvofiqlashtirilgan harakatlarni amalga oshirganlikda aybdor deb topildi. Boshqa holatlarda esa boshlang‘ich narxlarni asossiz ravishda oshirish va mahsulotni birjani chetlab, to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar asosida sotish faktlari qayd etildi.
Maxsus komissiya qaroriga ko‘ra, qonunbuzarlarga nisbatan moliyaviy sanksiyalar qo‘llandi. Jarimalarning umumiy summasi 28,9 mlrd so‘mni tashkil etdi, bundan tashqari, asossiz ravishda olingan 34,1 mlrd so‘m miqdoridagi mablag‘ davlat budjetiga o‘tkazilishi belgilandi. Shuningdek, kompaniyalarga qonunbuzilishlarni bartaraf etish va kelgusida bunday amaliyotlarga yo‘l qo‘ymaslik uchun majburiy ko‘rsatmalar berildi.
Qo‘mitaning xabar berishicha, ko‘rilgan chora-tadbirlar natijasida birjada propan narxini 21 foizgacha pasaytirishga erishildi. Gazeta O‘zbekiston ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi bir yil ichida propanning birja narxlari qariyb 50 foizga oshgan, 2025-yil 8-yanvardan 2026-yil 8-yanvargacha bir tonna uchun narx 6,27 mln so‘mdan 9,28 mln so‘mgacha ko‘tarilgan.
Raqobatni rivojlantirish qo‘mitasi vaziyatni bozor tuzilmasining o‘zgarishi bilan izohlagan: birja savdolarida import qilingan propanning ulushi 20% dan 90% gacha keskin oshgan, mahalliy mahsulot esa aholi va ijtimoiy soha ehtiyojlariga yo‘naltirilmoqda. Bojxona qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda O‘zbekiston propan importini 2024-yilga nisbatan 37% ga oshirgan, ammo import narxi deyarli o‘zgarmagan holda qolgan, birja narxi esa undan 80,8% yuqori bo‘lgan. 13-yanvar kuni qo‘mita 92 ta propan import qiluvchi kompaniyaga nisbatan antimonopol ish qo‘zg‘atdi, ularning aksariyati Toshkent va Samarqandda faoliyat yuritadi.
Source: www.gazeta.uz