Adliya vazirligi «O‘zbekiston Respublikasida banklar tomonidan naqd pul muomalasiga doir ishlarni tashkil etish to‘g‘risidagi yo‘riqnoma»ni davlat ro‘yxatidan o‘tkazdi. Hujjat 2026-yil 17-noyabrda 3977-son bilan ro‘yxatga olindi. Yangi tartibga muvofiq, banklar o‘rtasida naqd pul taqsimoti maxsus elektron tizim orqali amalga oshiriladi. Qarorning asosiy maqsadi — bank tizimida naqd pulga bo‘lgan ehtiyojni oldindan aniqlash, mablag‘larni samarali taqsimlash hamda naqd pul aylanmasini to‘liq nazorat ostiga olishdir.
Asosiy faktlar: Adliya vazirligi yo‘riqnomasi 2026-yil 17-noyabrda 3977-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi. Banklar o‘rtasida naqd pul taqsimoti «Naqd pullarning elektron maydoni» dasturiy majmuasi orqali amalga oshiriladi. Banklar har oyda naqd pul kirimi va chiqimiga oid prognozni oy boshlanishidan kamida 3 bank ishi kuni oldin elektron shaklda taqdim etishi shart.
Yo‘riqnoma banklarni naqd pul bilan taʼminlash, aholi va tadbirkorlik subyektlariga naqd pul berish, banknot va tanga tangalarini muomalaga chiqarish, shuningdek, banklar o‘rtasida naqd pullarni taqsimlash tartibini belgilaydi. Ilgarilarida naqd pullar bo‘yicha operatsiyalar asosan banklarning o‘z qoldiqlari asosida mustaqil amalga oshirilgan bo‘lsa, endi barcha jarayon yagona elektron platformada izlanadi. Bu Markaziy bankning naqd pul aylanmasi sohasidagi tartiblarni takomillashtirish siyosatining muhim qismi hisoblanadi.
Yangi tartibga muvofiq, ortiqcha naqd pulga ega bo‘lgan banklar «Naqd pullarning elektron maydoni» orqali boshqa banklarga mablag‘ taklif qiladi. Naqd pulga ehtiyoji bor banklar esa elektron talabnoma yuboradi. Naqd pullar banklar o‘rtasida inkassatsiya xizmati orqali yetkazib beriladi, ya‘ni maxsus xavfsizlik xizmatlari pul qutilarini transportda himoya qiladi.
Yo‘riqnomaga ko‘ra, banklar har oyda naqd pul kirimi va chiqimi bo‘yicha prognoz tayyorlashi shart. Prognozlar tegishli oy boshlanishidan kamida 3 bank ishi kuni oldin elektron shaklda taqdim etiladi. Bu tartib bank tizimida naqd pulga bo‘lgan ehtiyojni oldindan aniqlash va mablag‘larni taqsimlash jarayonini rejalashtirishga xizmat qiladi, shuningdek, banklarning ortiqcha kassa qoldiqlarini saqlashiga qarshi turadi.
Yangi yo‘riqnomada muomalaga chiqariladigan pul belgilariga qo‘yiladigan talablar ham belgilangan. Banknot va tangalarda quyidagi elementlar bo‘lishi shart: pulning raqamlarda ifodalangan nominal qiymati; pul belgilarini bir-biridan oson farqlash imkonini beruvchi o‘lcham va ranglar; Markaziy bankning nomi. Ushbu mezonlar banknotlarning aholi orasidagi ishonchliligini oshirish va soxta pul muammosini oldini olishga qaratilgan.
Keyingi bosqichlarda Markaziy bank va Adliya vazirligi tomonidan yangi tizimni joriy etish bo‘yicha amaliy choralar ishlab chiqiladi. Elektron platformaning to‘liq ishga tushirilishi bilan banklar mijozlarning naqd pul bo‘yicha ehtiyojini yanada yuqori sifatda taʼminlaydi, fizik naqd pul muomalasi jarayonlari esa yanada shaffof ravishda nazorat qilinadi.
Source: kun.uz