Yangi 3D tadqiqot klitorisning murakkab nerv tizimini ilk bor batafsil ko‘rsatib, ayol tanasi haqidagi tibbiy bilimlardagi uzoq davom etgan bo‘shliqlarni yoritdi. Amsterdam Universitet Tibbiyot Markazidan nevrolog Ju Young Li boshchiligidagi tadqiqot guruhi, sinxrotron nurlanishi yordamida fan uchun hadya qilingan ikki ayol jasadini o‘rgandi. Bu texnologiya tuzilmalarni mikroskopik darajada vizuallashtirish imkonini beradi, an‘anaviy MRI kabi usullar esa klitorisning nozik nerv yo‘llarini uch o‘lchamda to‘liq qayta tiklay olmaydi.
Tasvirlar klitorisning dorsal nervining to‘g‘ridan-to‘g‘ri chanoqdan klitoris glansiga qadar uch o‘lchamli yo‘nalishini kuzatib, glans ichida bir nechta katta nerv magistrallari daraxtga o‘xshash shoxobcha naqshida sirtga qarab tarqalishini ko‘rsatdi. Ba‘zi nerv shoxlari 0,7 millimetr diametrgacha yetadi va ular klitoris qopqog‘i va pubis tepasigacha cho‘zilgan, bu oldingi taxminlarni rad etadi.
Mustaqil mutaxassislar, ilgari bo‘lgan disseksiyalar va MRI tadqiqotlari bu nervlarni ko‘rsatgan bo‘lsa-da, bunday batafsillikda emasligini ta‘kidlaydi. London Universitetidan Georga Longhurst, "Birinchi marta klitorisning terminal nerv shoxlarining to‘liq traektoriyasi uch o‘lchamda xaritalandi" deb aytdi. Klitorisning uzoq vaqt e‘tibordan chetda qolishining sababi, ko‘p yillar davomida u faqat ko‘rinadigan uch qismi sifatida qisqartirilgan, aslida esa organning ko‘p qismi tananing ichida joylashgan.
Avstraliyalik urolog Helen O’Konnell 1990-yillarning oxiri va 2000-yillarning boshlarida MRI yordamida klitorisning kichik tashqi "bo‘g‘in" emas, balki umumiy uzunligi 8-12 santimetr bo‘lgan katta va murakkab organ ekanligini ko‘rsatdi. Ko‘rinadigan glans faqat tashqi qism bo‘lib, u pubis suyagi ostida cho‘zilgan va qon bilan to‘ladigan erektil to‘qimalardan tashkil topgan.
Ju Young Li, PhDni tamomlagach, Amsterdam Universitet Tibbiyot Markaziga qo‘shildi va bu sinxrotron tasvirlash orqali inson tanasini tizimli xaritalashga qaratilgan Xalqaro Inson Organlari Atlasi Markazining bir qismidir. U, "Klitoris, albatta, inson organlaridan biridir, shuning uchun uni kiritish muhim edi" deb ta‘kidladi. Tadqiqot natijalari jarrohlarga vulva mintaqasida operatsiya qilishda nerv shikastlanishlarining oldini olishda yordam beradi.
Berlin kasalxonasidan bosh ginekolog Mandy Mangler, klitoris haqidagi ilmiy tadqiqotlar juda kamligini va bu tushunchaning tibbiy ta‘limda deyarli mavjud emasligini ta‘kidladi. U, "Men har kuni qanday qilib penil jarrohlikda nervlarni saqlash uchun katta harakat qilinayotganini ko‘raman. Klitorisga kelganda, hech kim g‘amxo‘rlik qilmaydi" deb qo‘shimcha qildi. Bu jinsiy salomatlik farqining aniq misoli bo‘lib, erkaklar uchun odatiy bo‘lgan tibbiy standartlar ayollar uchun yo‘q.
Tadqiqot mualliflari, ma‘lumotlar vulva bilan bog‘liq jarrohlik, jumladan, tug‘ish, jinsni o‘zgartirish jarrohliklari va jinsiy a‘zolarni kesishdan keyingi rekonstruktiv jarrohliklar uchun ayniqsa muhim bo‘lishi mumkinligini ta‘kidlaydi. Ju Young Li, faqat ikkita keksa ayollarning post-mortem namunalari o‘rganilganligi sababli, "to‘liq xaritalash" atamasiga qarshi chiqadi va kelajakdagi texnologiyalar ko‘proq tushuncha keltirishini umid qiladi.
Source: www.dw.com