Hindiston boshqaruvidagi Kashmirning Srinagar shahrida yashovchi 29 yoshli Uzma Bashir tuni bilan telefonini yostiq ostiga qo‘yib uxlaydi. U tez-tez uyg‘onadi, lekin xabarlarni tekshirish uchun emas, balki yozda turmushga chiqayotgani sababli oltin narxini kuzatadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Kashmirda oltin nafaqat zeb-ziynat, balki qadr-qimmat belgisi bo‘lib, kelinning yangi uyida qanday muomala ko‘rishini belgilaydi.
Bashir oyiga 100 dollardan kam maosh oladi. U ota-onasiga yuk bo‘lmaslik uchun o‘z puliga to‘y taqinchoqlarini sotib olishni orzu qilgan edi. Ammo hozirgi oltin narxlarida hatto bitta uzuk ham uning uchun qimmat: “Bir uzuk mening deyarli uch oylik maoshimga teng”, deydi u.
Janubiy Osiyo bo‘ylab oltin narxi rekord darajaga ko‘tarildi. 29-yanvarda bir troya untsiyasi 5 595 dollarga yetgan bo‘lsa, hozirda 4 861 dollar atrofida. Hindistonda o‘tgan hafta nishonlangan Akshaya Tritiya festivalida oltin fyucherslari 10 gramm uchun 1 670 dollarga yopildi – bu o‘tgan yilgi festivalga nisbatan 63 foizga ko‘p. Jahon Oltin Kengashi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda Hindistonda oltin taqinchoqlarga talab 24 foizga kamaygan.
Narxlarning keskin o‘sishi to‘y rejalariga ham ta’sir ko‘rsatmoqda. Zargarlar mijozlarning sof oltindan voz kechib, taqlid buyumlar, oltin qoplangan taqinchoqlar yoki past karatli variantlarga o‘tayotganini xabar qilmoqda. Uzma Bashir “bir grammlik oltin taqinchoqlar” tushunchasini kashf etgan – bu asosiy metalldan yasalgan, ustiga yupqa 24 karatli oltin qoplangan buyumlar. “Bu men uchun najot bo‘ldi. Endi to‘y kunim uni taqib, hech kim barmog‘ini ko‘rsata olmaydi”, deydi u.
Pokistonda zargarlar sof oltin taqinchoqlar savdosi so‘nggi bir yilda 50 foizga tushganini aytmoqda. Ko‘plab mijozlar 18 yoki 12 karatli oltin kabi past karatli variantlarga o‘tgan. Boshqalar esa oltin qoplangan taqinchoqlarni afzal ko‘rmoqda. Pokistonlik Ayesha Xonning so‘zlariga ko‘ra, “haqiqiy oltin kiyishni xohlamaymiz, degani emas, lekin mamlakatdagi iqtisodiy vaziyat juda og‘ir”. Bir tola (11,668 gramm) oltin narxi 540 000 pokiston rupiyasiga (1 938 dollar) yetgan.
Bangladeshda ham xuddi shunday. Dakkadagi 22 karatli oltin narxi rekord darajada – bir “bhori” (11,668 gramm) uchun 2 200 dollar. Mamlakatda aholi jon boshiga daromad 2 600 dollar atrofida bo‘lgani sababli, oltin aksariyat uchun qo‘l yetmas bo‘lib qolgan. Do‘kon egasi Enayet Hossaynning aytishicha, taqlid buyumlarga talab keskin oshgan, chunki oltin juda qimmat. Kichik taqlid sirg‘alar 200-500 taka (1,5-4 dollar) dan boshlanadi.
Hindiston boshqaruvidagi Kashmirda Shabana Xon va uning kuyovi Shahboz Xon ikki oydan keyin to‘y qilishni rejalashtirmoqda. Shabana har doim to‘y taqinchoqlarini orzu qilgan, ammo haqiqiy oltin juda qimmat. Ular “bir grammlik oltin” taqinchoqlar haqidagi videolarni ko‘rib, Srinagarga 85 km yo‘l bosib kelishgan. “Hech bo‘lmaganda bu tushuncha bilan u orzusini amalga oshirishi mumkin”, deydi Shahboz.
Biroq “bir grammlik oltin” hamma uchun ham mos emas. 40 yoshli Rihanna Ashraf otasi vafotidan keyin onasi va to‘rt aka-ukasini boqish uchun ishlagan. Unga turmush qurish takliflari kelgan, ammo har safar oltin talabi tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchragan. “Bir oila rozi bo‘ldi, onam juda xursand edi. Ammo uchrashganimizda ular bor narsamizdan qimmatroq oltin talab qilishdi. Taklif barbod bo‘ldi”, deydi Rihanna. U hali ham turmushga chiqmagan, Srinagarning o‘zida 50 000 ga yaqin ayol “turmush yoshidan o‘tgan” hisoblanadi.
Srinagarlik zargar Nisar Ahmad Bhatning aytishicha, munosabat o‘zgarmoqda: ko‘plab oilalar oltinni faqat investitsiya maqsadida sotib olmoqda, ramziy o‘rinbosarlarga qiziqish esa oshmoqda. “Odamlar oltin kiyish baxtini xohlaydi, ammo arzon narxda. Oltin doim oltin bo‘lib qoladi, lekin odamlar uni tasodifiy sotib oladigan narsa emas, balki investitsiya sifatida ko‘ra boshlaydi”, deydi u.
Source: www.aljazeera.com