Natsistlar mafkurasida ideal "Aryan" sarg'ish sochli, ko'k ko'zli va sportchi qiyofada tasvirlangan bo'lsa-da, bu ko'pincha haqiqatdan yiroq edi. Hatto Adolf Gitlerning o'zi ham bu idealga to'g'ri kelmagan. Shuning uchun nasabnoma muhimroq bo'lib qoldi: 1935-yildan boshlab barcha nemis fuqarolari "Ariernachweis" (Aryan sertifikati) taqdim etishlari kerak edi, bu ularning ajdodlari orasida kamida uch avlod davomida yahudiy yoki lo'li bo'lmaganligini isbotlashi lozim edi.
Natsistlar nemislarni "ustun irq" deb e'lon qilib, yahudiylarni "past irq" sifatida ko'rishgan va ularni avval tizimli ravishda chetlashtirib, keyin o'ldirishgan. Tashviqot filmlarida yahudiylar dunyo tartibini buzmoqchi bo'lgan va "ustun irq"ni nazorat qilmoqchi bo'lgan tarzda ko'rsatilgan. "Der Stürmer" gazetasidagi karikaturalarda yahudiylar ilgak burunli va ochko'z qiyofada g'ayriinsoniy va antisemitik usulda tasvirlangan.
Natsistlar "Aryan" xususiyatlariga ega deb hisoblagan boshqa populyatsiyalar, ayniqsa Skandinaviya va Shimoliy Yevropa xalqlari edi. Latviya yoki Polsha kabi mamlakatlarda sarg'ish sochli va ko'k ko'zli bolalarni uchratganlarida, ularni o'g'irlab, "Lebensborn" yevgenika dasturi doirasidagi uylarga jo'natishda hech qanday vijdon azobi chekmaganlar. Bu uylar "germanlashtirish" maqsadiga xizmat qilgan — SS rahbari Geynrix Himmlerning "irqiy jihatdan qimmatli" aholi sonini ko'paytirish g'oyasi.
"Aryan" atamasi, shuningdek, "aryanlashtirish" uchun asos bo'lib xizmat qilgan — bu yahudiy korxonalari va mulkining musodara qilinishi va yahudiy bo'lmaganlarga o'tkazilishini anglatadi. Natsist irqshunoslari bu atamani kam ishlatgan bo'lsalar-da, u kundalik tilda keng tarqalgan edi.
Arxeologik topilmalar "Aryan" atamasi ikki ming yildan ortiq vaqt davomida mavjud bo'lganligini ko'rsatadi. Fors shohi Doro I ning qabrtoshiga yozilgan yozuvda: "Men Doro, buyuk shoh... fors, forslarning o'g'li, aryan, aryan avlodidanman" deyilgan. Bu so'z hindlarning muqaddas matnlarida sanskrit tilida ham uchraydi. Dastlab "Arya" "olijanob" yoki "sharaf" ma'nosini anglatgan.
Atamaning irqchilik talqini 19-asr o'rtalarida boshlangan. Fransuz yozuvchisi va diplomati Jozef Artur de Gobino o'zining "Inson irqlarining tengsizligi haqida" asarida insoniyatni oq, sariq va qora irqlarga ajratib, oq "Aryan" irqini boshqalardan ustun deb hisoblagan. Uning nazariyasi dastlab e'tiborga olinmagan bo'lsa-da, keyinchalik millatchi va o'ta o'ng kuchlar tomonidan o'zlashtirilgan.
Ingliz yozuvchisi Xyuston Styuart Chemberlen 1899-yilda chop etilgan "O'n to'qqizinchi asr asoslari" kitobida Gobino nazariyasini yanada rivojlantirib, "german" irqini ulug'lagan. U "yahudiy irqi"ni ijodkorlik va idealizmdan mahrum, faqat moddiy manfaatlar bilan boshqariladigan va "german aryanlari" uchun xavf tug'diradigan deb ta'riflagan.
Chemberlenning ishi Germaniyada yaxshi kutib olingan va uning muxlislari orasida Kayzer Vilgelm II ham bo'lgan. 1923-yilda Adolf Gitler unga tashrif buyurgan va Chemberlen Gitlerni "Germaniyaning najotkori" deb atagan. Gitler esa Chemberlenni o'z dunyoqarashining "xushxabarchisi" deb hisoblagan. Bugungi kunda irqchilar hali ham bu atamaning soxta talqinidan foydalanmoqda.
Source: www.dw.com