Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamg‘armasi (UNICEF) tomonidan e’lon qilingan yangi hisobotga ko‘ra, o‘tgan yili dunyo bo‘ylab maktabgacha ta’limdan to o‘rta maktabgacha bo‘lgan har o‘n nafar o‘quvchidan biri iqlim xavf-xatarlari tufayli ta’lim olishdan mahrum bo‘lgan. 106 davlat va hududlardan olingan ma’lumotlar tahlil qilingan hisobotda qayd etilishicha, jami 171 milliondan ortiq o‘quvchi zarar ko‘rgan, bunda qizlar nomutanosib ravishda ko‘proq jabr chekkan.

“Learning Interrupted: Global Snapshot of Climate-Related School Disruptions in 2025” (Ta’lim to‘xtatildi: 2025-yilda iqlim bilan bog‘liq maktab uzilishlarining global surati) nomli hisobotda bo‘ronlar, suv toshqinlari, jazirama issiqlar, qurg‘oqchilik va o‘rmon yong‘inlari ta’lim jarayonini maktablarning yopilishi, binolarning shikastlanishi, o‘qitish vaqtining qisqarishi, davomatning pasayishi va o‘qishni tashlab ketish xavfining ortishi orqali buzgani ta’kidlangan. UNICEF Ijrochi direktori Ketrin Rassell shunday deydi: “Millionlab bolalar uchun iqlim xavf-xatarlari nafaqat darslarni buzadi, balki ularning maktablarini vayron qiladi, oilalarini ko‘chiradi va eng zaif qatlamni mahrum qiladi”.

BMT agentligining ma’lum qilishicha, zarar ko‘rgan bolalarning 75 foizi past va o‘rta daromadli mamlakatlarda yashaydi, bu yerda ta’lim tizimlari ko‘pincha iqlim favqulodda vaziyatlarida o‘qishni davom ettirish uchun zarur resurslarga ega emas. Hisobotda qizlarning ta’limiga alohida ta’sir ko‘rsatilgan. “Qizlar xavfsizlikning yo‘qligi, xavfli o‘quv muhiti va bolalar nikohi tufayli o‘qishni tashlab ketish xavfiga ko‘proq duch keladilar”, deyiladi hisobotda. “Maktablar va sanitariya inshootlarining shikastlanishi, ko‘chirilish va oila daromadining yo‘qolishi qizlarga qo‘shimcha g‘amxo‘rlik va suv tashish mas’uliyatini yuklashi mumkin. Bu bosimlar bolalar nikohi xavfini oshirib, maktablar qayta ochilganda qizlarning sinfga qaytishini qiyinlashtiradi”.

Tahlilga ko‘ra, 2025-yilda iqlim bilan bog‘liq maktab uzilishlarining asosiy sababi bo‘ronlar bo‘lib, dunyo bo‘ylab 109 million o‘quvchiga ta’sir ko‘rsatgan, suv toshqinlari kamida 70 million kishiga zarar yetkazgan va jazirama issiqlar taxminan 50 million bolaning o‘qishini buzgan. 2025-yil uchun umumiy ko‘rsatkichlar o‘tgan yilgi tahlilga nisbatan pastroq: UNICEFning ma’lumotiga ko‘ra, o‘shanda 85 davlatda 250 millionga yaqin bola – har yettinchi bola – iqlim xavf-xatarlaridan zarar ko‘rgan edi. Agentlik metodologiyasini o‘zgartirganini, tahlilni hukumat raqamlari o‘rniga yordam agentliklari va mahalliy ommaviy axborot vositalaridan olingan ma’lumotlarga asoslaganini ma’lum qildi.

Shunga qaramay, agentlik ushbu ofatlarning uzoq muddatli oqibatlari bo‘lishi mumkinligini taxmin qilmoqda. Ta’kidlanishicha, harakatsizlik 2025-yilda iqlim bilan bog‘liq xavf-xatarlar tufayli ta’limi to‘xtatilgan o‘quvchilarning umr bo‘yi daromadlarida kamida 200 milliard dollar yo‘qotishga olib kelishi mumkin. UNICEF hukumatlar va ularning hamkorlarini iqlim va ekologik xavf-xatarlarga bardosh beradigan yangi ta’lim muassasalari qurishga ko‘proq mablag‘ sarflashga chaqirdi.

Source: www.aljazeera.com