Shimoliy Koreya (KXDR) dunyoning eng yopiq jamiyatlaridan biri sifatida tanilgan boʻlib, uning ichki tartib-qoidalari va nazorat mexanizmlari keng qiziqish uygʻotadi. Rossiyalik taniqli sharqshunos va koreyashunos Andrey Lankovning "38-paralleldan Shimolga. KXDRda qanday yashashadi?" kitobidan olingan maʼlumotlarga koʻra, mamlakatda har bir fuqaro yonida doimo shaxsini tasdiqlovchi hujjat — "konminiji" yoki "fuqarolik guvohnomasi"ni olib yurishi shart. Bu hujjat 1946-yilda Sovet harbiy boshqaruvi davrida joriy etilgan boʻlib, dastlab Sovet pasportlariga oʻxshash 12 sahifali kitobcha shaklida boʻlgan.
1998-yildan boshlab KXDRda yangi turdagi fuqarolik guvohnomalari joriy etildi, ular endi plastik kartochka shaklida boʻlib, Janubiy Koreyaning "umintin-noxchin" guvohnomasiga oʻxshash tarzda ishlab chiqilgan. Hujjatda fuqaroning tugʻilgan sanasi, yashash joyi, oilaviy holati kabi koʻplab maʼlumotlar saqlanadi va nikoh yoki ajralish kabi voqealar maxsus muhurlar orqali qayd etiladi. Fuqarolik guvohnomasi 17 yoshga toʻlganda beriladi va har oʻn yilda yangilanadi, bolalar esa tugʻilganlik guvohnomasidan foydalanadi.
Pxenyanda yashash huquqi alohida imtiyoz hisoblanadi, chunki bu poytaxt aholisiga oziq-ovqat va isteʼmol tovarlarining kengroq assortimentidan foydalanish imkonini beradi. 1997-yildan boshlab Pxenyan aholisiga "Pxenyan aholisi guvohnomasi" beriladi, bu ularning poytaxtda doimiy yashash huquqini tasdiqlaydi. Biroq, harbiy xizmatchilar, politsiya xodimlari va mahbuslar kabi baʼzi ijtimoiy guruhlar oddiy fuqarolik guvohnomasidan mahrum boʻlib, ularning alohida shaxsiy guvohnomalari mavjud.
Hujjatlarni doimo olib yurish talabi mamlakatdagi qattiq nazorat tizimining bir qismi hisoblanadi. Fuqarolik guvohnomasisiz poyezd chiptasi sotib olish mumkin emas, politsiya toʻsatdan hujjatlarni tekshirishi mumkin va yoʻllarda koʻplab nazorat-oʻtkazish punktlari mavjud boʻlib, barcha oʻtayotganlarning hujjatlari tekshiriladi. Bu tizim aholi ustidan nazoratni osonlashtirsa-da, Lankov taʼkidlashicha, hatto demokratik davlatlarda ham shaxsiy guvohnomasiz ish bitirish qiyin boʻlgan holatlar tez-tez uchraydi, ammo Shimoliy Koreyada bu qatʼiyroq qoʻllaniladi.
Source: www.gazeta.uz