Portugaliya so‘nggi besh yil ichida hayratlanarli darajada keng va mustaqil mudofaa sanoatini rivojlantirdi. Biroq, AQSh kabi asosiy ittifoqchi bilan munosabatlar ushbu mustaqillikni cheklab qo‘yishi mumkin.
Mudofaa sohasi o‘tgan yili 2,1 milliard yevro (2,4 milliard dollar) daromad keltirdi, deydi AED Cluster Portugal sanoat assotsiatsiyasi vakili Xose Neves. Ushbu tashkilot 160 dan ortiq portugaliyalik aeronavtika, kosmik va mudofaa sohasidagi tashkilotlarni birlashtiradi. “Va tendensiya o‘sishda”, dedi u.
Portugaliya, shuningdek, NATO kelishuviga ko‘ra, yalpi ichki mahsulotning 5 foizini mudofaaga sarflash maqsadida xorijdan uskunalar sotib olmoqda. Lissabon Italiyadan fregatlar, Germaniyadan tanklar va yangi qiruvchi samolyotlar xarid qilmoqda. Ikkinchisi bilan bog‘liq holda, mamlakat AQSh yoki Yevropadan qaysi birini tanlashni hal qila olmayapti.
2025-yilda Portugaliya mudofaa vaziri Nuno Melo Lockheed Martindan AQSh F-35 qiruvchi samolyotlarini sotib olishni shubha ostiga qo‘ydi. Ushbu bitim deyarli yakunlangan edi. Melo Prezident Donald Tramp davrida AQShning NATO ittifoqiga sodiqligiga shubha bildirib, Yevropa yechimlarini ham ko‘rib chiqish kerakligini ta’kidladi. Portugaliyaning 28 ta F-16 qiruvchi samolyotining eng eskisi 30 yoshdan oshgan va tez orada qaror qabul qilinishi kerak.
Shvetsiyaning Saab kompaniyasi o‘zining Gripen-E seriyasini taklif qilmoqda. Saab vitse-prezidenti Daniel Boestadning yozishicha, “Gripen-E chinakam Yevropa yechimi bo‘ladi. U Portugaliya va Yevropaning strategik mudofaa qobiliyatlarini uzoq muddatli sanoat hamkorligi va texnologik suverenitet orqali mustahkamlaydi”. Saab portugaliyalik OGMA kompaniyasini samolyot qismlarini ishlab chiqarishga jalb qilmoqchi, xuddi Braziliyaning Embraer uchun qilganidek.
Portugaliyaning Critical Software kompaniyasi Gripen-E uchun parvoz simulyatorini ishlab chiqmoqda. Kompaniya bosh direktori Joau Karreyra 1998-yilda uch xodim bilan boshlagan biznes hozirda 5000 xodimga ega xalqaro kompaniyaga aylangan. Ular harbiy sun’iy yo‘ldoshlar, dronlar va raketa tizimlari uchun dasturiy ta’minot yaratadi, Airbus, BMW, Diehl va Rheinmetall bilan hamkorlik qiladi.
Nevesning so‘zlariga ko‘ra, so‘nggi besh yil ichida ko‘p narsa o‘zgardi: “Biz 20 000 ish o‘rni bilan jiddiy o‘yinchi bo‘ldik”. Portugaliya dronlari va aloqa tizimlari Ukrainada ham qo‘llanilmoqda.
Biroq, Oslo Tinchlik Tadqiqotlari Instituti (PRIO) tadqiqotchisi Bruno Oliveyra Martins Portugaliyaning Shvetsiya samolyotlarini sotib olishda erkin harakat qila olishiga shubha qiladi. U Portugaliyaning Eron-Iroq urushi davrida AQShning Azor orollaridagi aviabazasidan foydalanishiga tanqidiy munosabatda bo‘lmaganini eslatib, “Portugaliya hukumati harbiy masalalarda AQShga qarshi turish uchun juda kam avtonomiyaga ega” deydi. Oliveyra Martinsning fikricha, kichik Portugaliya asosiy hamkori AQShni xafa qilishni zo‘rg‘a ko‘tara oladi.
Source: www.dw.com