Vengriyaning sobiq bosh vaziri Viktor Orban va uning Fidesz partiyasi aprel oyida bo‘lib o‘tgan saylovdagi mag‘lubiyatdan keyin hali ham o‘ziga kelolmayapti. Ko‘plab kuzatuvchilar uning siyosiy kelajagi haqida turli taxminlar qilmoqda.
2002-yilda birinchi marta saylovda yutqazganida, Orban chuqur shaxsiy inqirozni boshdan kechirgan edi. O‘shanda u: «Vatan muxolifatda bo‘lishi mumkin emas!» degan edi. Bu gap venger jamoatchiligida chuqur taassurot qoldirgan.
Aynan 2002-yilgi tajriba Orbanni 2010-yildan boshlab ikki uchdan ikki ko‘pchilikni qo‘lga kiritib, Milliy Hamkorlik Tizimini (NER) yaratishga undagan. U saylov tizimini o‘z partiyasiga moslashtiribgina qolmay, keng ko‘lamli patronaj tarmog‘i, murakkab kuzatuv apparati va katta targ‘ibot mashinasini yaratgan. Bu tizim unga 16 yil davomida hokimiyatda qolishga yordam bergan.
Aprel oyidagi saylovda Fideszning mag‘lubiyati Orban uchun aql bovar qilmaydigan voqea bo‘lgan. Natijalar e’lon qilingan kechada u deyarli so‘zsiz qolgan. Bir necha kun davomida u omma oldida ko‘rinmagan. Keyin Patriota YouTube kanaliga bergan intervyusida «og‘riq va bo‘shliq»ni his qilganini aytgan va «qurgan narsalarimizni vayron qilishga» qarshi turishini bildirgan.
Hukumatdagi xatolari haqida so‘ralganda, u Rossiya yordamida amalga oshirilayotgan Paks atom elektr stansiyasini kengaytirish loyihasi tugallanmaganidan afsusda ekanligini tan olgan. Bu uning tarafdori bo‘lgan jurnalistni hayratda qoldirgan.
Endi Orban va uning 16 yil davomida qurgan tizimi nima bo‘ladi? Uzoq yillik avtokrat siyosatda qolish imkoniyatiga egami? Yoki uning karerasi tugadimi? U mamlakatni tark etadimi? Fidesz partiyasi, Orban sulolasi va uning oligarxlari nima qiladi? Bu savollar Vengriya jamiyatini qiziqtirmoqda.
Orban hozircha hech qanday javobgarlikni o‘z zimmasiga olishni istamaydi va omma oldida pushaymonlik bildirmagan. Saylov kampaniyasi davomida u mag‘lubiyatga uchrasa, parlament a’zosi bo‘lib qolishini, ammo Fidesz rahbarligidan ketishini aytgan edi. Biroq u parlamentdagi o‘rnidan voz kechgan, ammo partiya rahbarligidan hali ketmagan.
Fidesz partiyasi iyun oyida yangi rahbarlik konferensiyasini o‘tkazishni rejalashtirmoqda. Partiyaning dilemmasi shundaki, Orbansiz u parchalanib ketadi, chunki partiya butunlay unga bog‘langan. Ammo u bilan birga partiya korruptsion va avtokratik obro‘sini saqlab qoladi.
Orbanning otasi va ukasi Vengriyadagi eng boy tadbirkorlardan bo‘lib, asosan konchilik va qurilish sohalarida faoliyat yuritadi. Uning katta qizi Rahel va kuyovi Istvan Tiborc esa o‘tgan yili AQShga ko‘chib ketgan. Yevropa firibgarlikka qarshi idorasi (OLAF) Tiborcni davlat tenderlaridagi qonunbuzarliklar va manfaatlar to‘qnashuvi bo‘yicha bir necha bor tekshirgan.
Orbanning yaqinlari orasida ham harakat belgilari kuzatilmoqda. Yangi bosh vazir Peter Magyar Orbanning oligarxlari korrupsiyaga qarshi tergovlardan qochish uchun milliardlab mablag‘larni xorijiy hisoblarga o‘tkazayotganlikda ayblagan. Aniq dalillar bo‘lmasa-da, Vengriya ommaviy axborot vositalari oligarxlarning ko‘plab moliyaviy operatsiyalari haqida xabar bergan.
Fidesz partiyasidagi ko‘plab a’zolar hali ham mag‘lubiyatga ishonmay, uni diniy nuqtai nazardan tushuntirishga harakat qilmoqda. Parlament spikeri Laslo Kover buni «shaytoniy kuchlarning vaqtinchalik g‘alabasi» deb atagan, biroq «oxir-oqibat g‘alaba Iso Masihga tegishli» degan. Boshqa bir tarafdor esa Orban Hindistonga qilgan safarida «bilmasdan butparastlik qilgani» uchun mag‘lubiyatga uchraganini aytgan.
Source: www.dw.com