5-dekabr kuni Vashingtondagi Kennedi markazida boʻlib oʻtgan 2026-yilgi erkaklar oʻrtasidagi jahon chempionati qur’a tashlash marosimida FIFA prezidenti Jan-Infantino AQSh prezidenti Donald Trampga ilk FIFA Tinchlik mukofotini topshirdi. Infantino sahnadan prezidentga: “Bu biz rahbardan kutgan narsa – xalq haqida qaygʻuradigan rahbar. Siz birinchi FIFA Tinchlik mukofotiga munosibsiz”, dedi.
Bundan uch kun oldin Tramp Oq uydagi vazirlar mahkamasi yigʻilishining soʻnggi daqiqalarida somaliliklarni “axlat” deb atadi. “Ularning mamlakati hech narsaga yaramaydi... Ularning mamlakati sassiq, va biz ularni oʻz mamlakatimizda xohlamaymiz”, dedi u. Koʻpchilik Trampning 2018-yilda Afrika davlatlarini “shithole” deb ataganini esladi.
Dekabr oyida sodir boʻlgan voqea bilan bogʻliq muammo nafaqat AQSh prezidentiga “tinchlik mukofoti” berishning bemaʼniligi, balki uning butun bir qitʼaga nisbatan ochiq irqchilik munosabati Jahon chempionatiga yoʻllanma olgan Afrika davlatlariga taʼsir qiladigan siyosatga aylanganidir. Shunga qaramay, FIFA va Afrika Futbol Konfederatsiyasidan (CAF) hech qanday munosabat bildirilmadi.
AQShda oʻynaydigan toʻrtta davlat Trampning sayohat taqiqi roʻyxatida; ulardan ikkitasi Afrika davlatlari: Senegal va Kot-dʼIvuar. Uchinchisi Gaiti – aholisi afrikalik kelib chiqishiga ega. Sportchilar, murabbiylar va yordamchi xodimlar sayohat taqiqidan rasman ozod qilingan, shuning uchun Afrika va Gaiti jamoalari oʻynashi mumkin, ammo ularning koʻplab muxlislari ularni qoʻllab-quvvatlash uchun sayohat qila olmaydi.
Bundan tashqari, Jahon chempionatiga yoʻllanma olgan yana uchta Afrika davlati – Jazoir, Tunis va Kabo-Verde – vizalar uchun 15 000 dollargacha garov talab qiladigan viza garov dasturi roʻyxatiga kiritilgan. Jahon chempionati muxlislari uchun hech qanday imtiyoz yoʻq. Koʻp muxlislar uchun bu sayohat va chipta xarajatlariga qoʻshimcha ravishda imkonsiz miqdor. Misol uchun, Tunisda aholi jon boshiga yalpi daromad 500 dollardan biroz koʻproq. Tunislik muxlis AQSh vizasini olish uchun bu miqdordan 30 baravar koʻp garov toʻlashi mumkin.
Shu bilan birga, Jahon chempionatiga yoʻllanma olgan yana bir Afrika davlati – Janubiy Afrika Respublikasining elchisi chiqarib yuborildi, AQSh maʼmuriyati esa aparteid rejimi ostida yashagan oq tanli ozchilikka qarshi genotsid sodir etilayotgani haqida asossiz daʼvolarni ilgari surmoqda.
CAF hech qanday bayonot bermadi, Afrika milliy futbol federatsiyalari ham. Bu sukunat CAFning asos solingan tamoyillariga toʻgʻridan-toʻgʻri rad javobidir.
1964-yilda FIFA 1966-yilgi Jahon chempionati uchun Yevropaga 10, Janubiy Amerikaga 4, Markaziy Amerika va Karib havzasiga 1 oʻrin ajratdi. Qolgan oʻrin Afrika, Osiyo va Okeaniya jamoalari oʻrtasida oʻynalishi kerak edi. Gananing sport direktori Ohene Djan FIFAga telegramma yuborib, norozilik bildirdi. Efiopiyalik futbol maʼmuri Yidnekatchew Tessema FIFA qarorini “iqtisod, siyosat va geografiyaning masxarasi” deb atadi. FIFA qayta koʻrib chiqishdan bosh tortgach, barcha 15 Afrika federatsiyasi musobaqani boykot qildi. 1966-yilgi Jahon chempionati Afrikalik jamoa ishtirokisiz oʻtdi.
1968-yilda FIFA Afrika va Osiyoga bittadan kafolatlangan oʻrin berishga majbur boʻldi. Oʻshandan beri har bir Jahon chempionatidagi Afrika ishtiroki Djan yuborgan yagona telegramma tufaylidir.
CAF 1957-yilda toʻrtta federatsiya tomonidan tashkil etilgan: Misr, Sudan, Efiopiya va Janubiy Afrika. Janubiy Afrika aparteid rejimi aralash irqli jamoa maydonga tushirishdan bosh tortgani uchun oʻsha yili Afrika Millatlar Kubogidan chetlashtirildi. CAF 1960-yilda Janubiy Afrikani rasman chiqarib yubordi. FIFA buni 1976-yilgacha qilmadi.
Bugungi kunda CAF 54 federatsiyadan iborat. U FIFAning daromad va boshqaruv tuzilmasiga toʻliq integratsiyalashgan. Toʻqqizta kafolatlangan Jahon chempionati oʻrni, katta AFCON daromad oqimi, FIFA Forward moliyalashtirishi va CAF raisi sifatida FIFA vitse-prezidenti lavozimiga ega.
Qarama-qarshilik pozitsiyasi institutsional xarajat keltiradi. Bu haqiqatning oʻzi ayblovdir. Afrika futbolining FIFA daromad tuzilmasiga integratsiyalashuvi shunday konfederatsiyani yaratdiki, uning institutsional omon qolishi endi himoya qilish uchun asos solingan tamoyillar boʻyicha hech qachon harakat qilmaslikka bogʻliq.
CAF hech qanday federatsiyaga katta xarajat keltirmaydigan choralarni koʻrishi mumkin. U mezbon davlatlardan barcha chipta olgan muxlislarga oddiy viza berishni talab qilishi mumkin. Shuningdek, toʻliq sayohat taqiqi ostidagi davlatlar jamoalari ishtirokidagi oʻyinlarni Kanada yoki Meksikaga koʻchirishni talab qilishi mumkin. Va u 8-dekabrda Infantinoga qarshi berilgan FairSquare etika shikoyatiga rasman qoʻshilishi mumkin.
Agar hozirgi CAF rahbariyati Afrika muxlislariga teng munosabatni kafolatlash uchun hech narsa qilmasa, u qitʼa xalqiga 1964-yilda Djan yuborganidan farqli xabar yuborgan boʻladi: kuchli hukumatlarga boʻysunish va tengsizlik, diskriminatsiya va adolatsizlikka koʻz yumish.
Source: www.aljazeera.com