Moskvadagi "Novaya Gazeta" gazetasi ofislarida koridorlar jim. Bu yerda bo'shliq hissi hukmron. Gazetaning sobiq bosh muharriri Dmitriy Muratovning so'zlariga ko'ra, endi gazeta yo'q. U 30 yildan ko'proq vaqt oldin asos solingan nashr Rossiyada mustaqil jurnalistikaning flagmani bo'lib, inson huquqlari buzilishi va yuqori darajadagi korrupsiyani fosh qilgan.
2021-yilda Muratov "so'z erkinligini himoya qilish" borasidagi sa'y-harakatlari uchun Nobel tinchlik mukofotiga sazovor bo'lgan edi. Nobel qo'mitasi gazetaning olti nafar jurnalisti halok bo'lganini, jumladan Checheniston urushi haqida yozgan Anna Politkovskaya ham shular jumlasidan ekanini ta'kidlagan. Ammo bu e'tirof gazetani himoya qilmadi.
Muratovning aytishicha, Putin farmoni bilan gazetaning bosmaxonalari milliylashtirilgan va ro'yxatdan o'tkazilishi bekor qilingan. Gazeta hali ham onlayn mavjud, biroq uning sayti bloklangan va faqat chet eldan yoki VPN orqali kirish mumkin. Bu holat Rossiyada so'z erkinligiga qarshi keng ko'lamli bosimning bir qismi bo'lib, 2022-yilda Ukrainaga bostirib kirishdan keyin yanada kuchaygan.
Muratovning ta'kidlashicha, ko'plab fikr yetakchilari "xorijiy agent" deb e'lon qilingan. Uning hisob-kitoblariga ko'ra, Rossiyaning "maxsus harbiy operatsiyasi" boshlanganidan beri kamida 1500 kishi davlat siyosatiga qarshi chiqqani uchun qamoqda. Bu SSSR davridagi KGBning eng shafqatsiz kunlaridagidan uch baravar ko'p.
Muratov Putinning g'alaba haqidagi va'dalariga shubha bilan qaraydi: "G'alaba hech qachon bo'lmaydi, chunki deyarli besh yil davom etayotgan urush qanday tugashidan qat'i nazar, g'alaba deb hisoblanmaydi. Ikki slavyan xalqi bir milliondan ortiq odamni parchalab tashlaganida bu g'alaba bo'lishi mumkin emas". Uning fikricha, Ukrainani vayron qilish mumkin, lekin bosib olish mumkin emas.
Muratov Putinning yadro qurolini qo'llash ehtimolini istisno etmaydi. Uning so'zlariga ko'ra, yil boshidan beri yadro qurolidan foydalanish zarurati 500 martadan ko'proq tilga olingan. Bu davlat televideniyesida ham muhokama qilinmoqda. U Putinning xavfsizlikni ta'minlash haqidagi da'volariga istehzo bilan qaraydi: "Ayting-chi, xavfsizlik oshdimi? Ukrainaning dronlari Wildberries omborlariga hujum qilmoqda, benzin inqirozi, mobil internet uzilishlari, siyosiy mahbuslar – xavfsizlik oshdimi yoki yo'qmi?"
Muratov hokimiyat tepasida Putin mustahkam o'tirganiga ishonadi va elita ichidagi bo'linish haqidagi gaplarni rad etadi. U G'arbni ham tanqid qiladi: "Putin Yevropa yetakchilarining asl qadrini biladi. Ular bir tomondan inson huquqlari haqida gapirishadi, ikkinchi tomondan esa neft, gaz, olmos savdosi bo'yicha shartnomalar imzolashadi. Putin ularning qadrini biladi".
Muratovning o'zi ham "xorijiy agent" deb e'lon qilingan, bu uning huquqlarini cheklaydi. Ammo u o'ziga emas, balki qamoqdagi siyosiy mahbuslarga e'tibor qaratishni afzal ko'radi. U suratlarni ko'rsatadi: jurnalistlar, shahar kengashi a'zosi Aleksey Gorinov, pianinochi Pavel Kushnir. Kushnir ochlik e'lon qilgani uchun qamoqda vafot etgan.
Muratov umidsizlikka tushmaydi: "Biz jim yashayotgan bir paytda, ko'pchilik bizni qo'llab-quvvatlaydi. Moskva ko'chalarida hamkasblarim va men faqat minnatdorchilik so'zlarini eshitamiz. Ular pichirlab aytiladi, lekin odamlar nimani o'ylayotgani juda muhim". Uning ta'kidlashicha, Nobel mukofoti unga hech qanday himoya bermaydi va bu savolni hokimiyatga berish kerak.
Source: www.bbc.co.uk