Tayvanlik Olimpiya oltin medali sohibi bokschi Lin Yu-ting jinsga oid qobiliyatini tekshiruvdan o‘tganidan so‘ng Osiyo boks chempionatida qatnashish uchun ruxsat oldi. Jahon Boks tashkiloti (World Boxing) bu qarorni 29 martda Mong‘uliyada boshlanadigan Osiyo chempionati oldidan e’lon qildi.
Lin va Jazoir vakili Imane Khelif 2024-yilgi Parij Olimpiadasida oltin medallarni qo‘lga kiritgan edi, biroq ularning jinsi haqidagi noto‘g‘ri tushunchalar xalqaro miqyosda bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi. Garchi ikkala bokschi ham Xalqaro Olimpiya Qo‘mitasi (XOQ) tomonidan Parij turniri uchun qo‘llanilgan qoidalarga javob bergan bo‘lsa-da, ularning muvaffaqiyati ushbu standartlar haqida siyosiy jihatdan keskin munozaralarni keltirib chiqardi.
O‘tgan yili boksning boshqaruv organi sifatida faoliyat boshlagan Jahon Boks tashkiloti 2023-yil avgust oyida yangi jinsga oid qobiliyat siyosatini joriy qildi. Unga ko‘ra, barcha bokschilar bir marta Y-xromosomasining mavjudligini aniqlash uchun mo‘ljallangan genetik testdan o‘tishlari shart qilib qo‘yildi. Lin o‘tgan yozdan beri bir qancha xalqaro musobaqalarda qatnashmagan edi.
Jahon Boks tashkiloti Linning test natijalarini aniq ko‘rsatmagan bo‘lsa-da, bayonotida Xitoy Taypeyi Boks Assotsiatsiyasi (CTBA) o‘tgan yili testdan o‘tgan bokschilaridan biri uchun shikoyat murojaatini amalga oshirganini ma’lum qildi. Tashkilotning bosh kotibi Tom Dielen bayonotida: “Biz bu davr bokschi va CTBA uchun qiyin bo‘lganini tushunamiz va ularning shikoyat jarayoniga munosabati va Jahon Boksning xavfsizlik va sport halolligini ta’minlash uchun mo‘ljallangan qobiliyat siyosatini to‘g‘ri amalga oshirilgani va bajarilganini tan olishlari uchun minnatdormiz”, dedi.
Tayvanning boks assotsiatsiyasi bu qarorni Lin uchun “katta yengillik” deb ta’rifladi. Assotsiatsiya bayonotida: “Biz Jahon Boksning mustaqil tibbiyot mutaxassislari barcha dalillarni puxta ko‘rib chiqib, uning tug‘ilganidan beri ayol ekanligini tasdiqlaganidan xursandmiz”, deyilgan. Lin “Osiyo boks chempionatida kutilayotgan qaytishini amalga oshiradi”, deb qo‘shimcha qilindi.
Jazoirlik Imane Khelif ham test joriy etilganidan beri Jahon Boks tomonidan tasdiqlangan musobaqalarda qatnashmagan, lekin u davriy ravishda Olimpiya darajasidagi sportga qaytishni istashini bildirgan. Khelif, shuningdek, aprel oyida professional boksdagi debyutini rejalashtirmoqda, ammo professional bokschilarga endi Olimpiada o‘yinlarida qatnashishga ruxsat berilmaydi.
Lin va Khelif Xalqaro Boks Assotsiatsiyasi (IBA) tomonidan 2023-yilgi jahon chempionatidan chetlashtirilgan edi, chunki IBA ularning qobiliyat testlaridan o‘ta olmaganligini aytgan. Biroq, XOQ ikkalasini ham Parijda qatnashishga ruxsat berdi va ular “IBA tomonidan qilingan to‘satdan va o‘zboshimchalik bilan qaror” qurbonlari bo‘lganini aytdi.
Xromosoma testlari 20-asrda Olimpiya sport turlarida keng tarqalgan edi, ammo 1990-yillarda asosan tark etildi, chunki testlar tomonidan osongina hal qilinishi mumkin bo‘lmagan ko‘plab noaniqliklar mavjud edi, ular jamoaviy ravishda jinsiy rivojlanishdagi farqlar sifatida tanilgan. Jahon Boks shikoyat jarayoni bilan bir qatorda, ayollar toifasida raqobatlashishni istaydigan Y-xromosoma genetik materialiga ega sportchilar uchun qo‘shimcha tahlil va baholashni taklif qiladi, bularga genetik skrining, gormonal profil, anatomik tekshiruv va tibbiyot mutaxassislari tomonidan endokrin profilning qo‘shimcha baholanishi kiradi.
Source: www.aljazeera.com