Bonn shahrida ochilgan "Amazonia. Indigen Dunyolari" nomli yangi ko‘rgazma Amazon o‘rmonlari va uning tub aholisi haqidagi an’anaviy g‘oyalarni qayta ko‘rib chiqmoqda. Ko‘rgazma antropolog Leandro Varison va braziliyalik indigen rassom Denilson Baniwa tomonidan tayyorlangan bo‘lib, Amazoniyani madaniy almashinuv, ijtimoiy murakkablik va inson bilan "inson bo‘lmagan" dunyolar o‘rtasidagi munosabatlar shakllantirgan hudud sifatida taqdim etadi.

Ko‘rgazma indigen xalqlarni tarixdan tashqarida, o‘zgarmas mavjudotlar sifatida emas, balki o‘z tarixini o‘z shartlari bilan talqin qiluvchi jonli madaniyat egasi sifatida ko‘rsatadi. Varisonning ta’kidlashicha, indigen xalqlarning mobil telefonlar yoki ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishi ularning madaniyatini "yo‘qotgani" emas, balki o‘z sharoitlariga moslashganligini anglatadi.

Ko‘rgazmada Jaider Esbellning "Carta ao Velho Mundo" (2018–2019) va Denilson Baniwaning "Cacadores de Ficcoes Coloniais" (2021) kabi asarlari orqali indigen xalqlarning Yevropa tasvirlaridagi stereotiplari tanqid qilinadi. Bu asarlar kolonial g‘oyalarni qayta ko‘rib chiqishga undaydi va "universal" san’at tarixi tushunchasini qayta talqin qiladi.

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, mustamlakachilikdan oldin Amazoniyada bir necha million kishi yashagan, ular "terra preta" kabi tuproqni boyitish usullarini ishlab chiqqan va Braziliya yong‘og‘i, kakao kabi daraxt turlarini ming yillar oldin madaniylashtirgan. Bu kashfiyotlar Amazoniyani "hech qachon qo‘l tegizilmagan" vahshiylik sifatidagi eski hikoyani buzadi.

Ko‘rgazma, shuningdek, ko‘plab indigen jamoalarning vaqt va tarixni faol hozirgi zamon sifatida tushunishlarini, bu esa ularning ajdodlar, joylar va tirik dunyo bilan doimiy munosabatlar orqali amalga oshirilishini ta’kidlaydi. "Amazonia. Indigen Dunyolari" ko‘rgazmasi 2026-yil 9-avgustgacha davom etadi.

Source: www.dw.com