AQSh Prezidenti Donald Trump “Urush departamenti” deb atagan Mudofaa vazirligiga Eronning energiya infratuzilmasiga hujumlarni besh kun muddatga to‘xtatishni buyurdi. Trump bu qarorni dushanba kuni o‘zining Truth Social ijtimoiy tarmog‘idagi postida e’lon qildi. U o‘sha yerda Vashington va Tehron o‘rtasida Yaqin Sharqdagi dushmanliklarni to‘liq hal qilish bo‘yicha “juda yaxshi va samarali suhbatlar” bo‘lganini da’vo qildi.
Biroq, Eron rasmiylari bu da’voni rad etishdi. Eronning Tasnim axborot agentligi ma’lum bir rasmiy mansabdor shaxsga tayanib, Hormuz bo‘g‘ozi urushdan oldingi holatiga qaytmasligini va energiya bozorlari beqaror bo‘lib qolishini, shuningdek, AQSh bilan hech qanday muzokaralar olib borilmayotganini xabar qildi. Shu bilan birga, Tehron mintaqaviy muloqotni davom ettirmoqda.
Trumpning bu qarori uning Eronni Hormuz bo‘g‘ozini 48 soat ichida to‘liq ochishga chaqirgan ultimatumi muddati tugashidan bir kun oldin keldi. Agar Eron buni bajarmasa, AQSh Eronning eng yirik elektr stansiyalarini bosqichma-bosqich yo‘q qilish bilan tahdid qilgan edi. Trump “eng kattasi” deb Damavand (Pakdasht) kombinatsiyalangan elektr stansiyasini nazarda tutgan bo‘lishi mumkin, uning quvvati 2900 megavattga yaqin. Bu bir nechta yirik shaharlarning elektr ehtiyojini qondirishga yetarli.
Eron javoban Isroil va mintaqadagi AQSh harbiy bazalarini quvvatlantiruvchi elektr stansiyalariga hujum qilish bilan tahdid qildi. Eronning Islom Inqilobi gvardiyasi korpusi (IRGC) rahbariyatining katta maslahatchisi Ebrahim Jabari 2-mart kuni dunyo neft va gazining 20 foizi o‘tadigan Hormuz bo‘g‘ozini “yopilgan” deb e’lon qildi. Bu neft narxlarining 100 dollardan oshishiga sabab bo‘ldi.
Eron Parlamenti spikeri Muhammad Bog‘ir G‘olibof ijtimoiy tarmoqlarda AQShning moliyaviy sub’ektlari, jumladan, AQSh g‘aznachilik obligatsiyalarini sotib oluvchilar ham “qonuniy nishon” ekanligini e’lon qildi. IRGC bayonotida esa “Agar siz elektr energiyasiga hujum qilsangiz, biz ham elektr energiyasiga hujum qilamiz” degan tahdid mavjud.
Shu bilan birga, Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aragchi va Prezident Mas‘ud Pezeshkian bo‘g‘oz faqat AQSh va Isroil kemalariga yopiqligini, boshqa mamlakatlar uchun ochiq ekanligini ta’kidladilar. So‘nggi hafta davomida asosan Hindiston, Pokiston, Turkiya va Xitoy bayrog‘i ostidagi bir qancha kemalar bo‘g‘ozdan o‘tishga ruxsat oldi.
Urush davomida mintaqaviy energiya infratuzilmasi takroriy hujumlarga uchradi. Qatarning Ras Laffan va Mesaieed shaharlaridagi suyuq tabiiy gaz (LNG) ishlab chiqarish ob’ektlari Eron hujumlari tufayli to‘xtatildi, bu yillik daromadning 20 milliard dollar yo‘qotilishiga olib keldi. Saudiya Arabistonining eng yirik neftni qayta ishlash zavodi Ras Tanura ham yong‘in tufayli ishlamay qoldi, rasmiylar buni Eron dronlarining qoldiqlari sabab bo‘lgan deb hisoblashdi.
Eron, shuningdek, AQSh harbiy byudjetini moliyalashtiradigan “moliyaviy sub’ektlar”ni nishonga olish bilan tahdid qildi. IRGC bilan bog‘liq Tasnim agentligi Google, Microsoft, Palantir, IBM, Nvidia va Oracle kabi kompaniyalarning Isroil va ko‘rfaz mamlakatlaridagi ofis va infratuzilmalarini “Eronning yangi nishonlari” ro‘yxatiga kiritdi.
Suv tanqisligi cheklovchi omil bo‘lib, Bahrayn va Qatarda iste’mol qilinadigan suvning 100 foizi, Birlashgan Arab Amirliklarida 80 foizdan ortig‘i, Saudiya Arabistonida esa 50 foizi suvni chuchuklantirish zavodlaridan keladi. So‘nggi voqealar shuni ko‘rsatdiki, bu muhim infratuzilma ham hujumlarga duchor bo‘lishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com