Al Jazeera axborot kanali Tinchlik Kengashi Bosh direktori Nikolay Mladenovning G‘azodagi Hamas va boshqa Falastin guruhlarini qurolsizlantirish rejasining tafsilotlarini oshkor qildi. Reja Isroilning 2023-yil oktabridan boshlab G‘azoga qilgan genotsid urushini to‘xtatish bo‘yicha oktabr oyidagi o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvining bir qismi sifatida sakkiz oylik bosqichma-bosqich jarayon orqali amalga oshirilishi ko‘zda tutilgan.
Jarayon Isroilning o‘z majburiyatlarini bajarishi evaziga qurolsizlantirishni nazarda tutadi, bunda Isroil G‘azoni qayta qurish uchun materiallarni kiritishga ruxsat berishi, shuningdek, insonparvarlik yordamini oshirishi kerak. Rejaga ko‘ra, Falastin hududining boshqaruvi milliy qo‘mitaga o‘tkaziladi. Mladenov o‘tgan chorshanba kuni BMT Xavfsizlik Kengashida ushbu rejani umumiy ifodalar bilan tilga olib, u “tegishli qurolli guruhlarga taqdim etilgan” va ularni “kechiktirmasdan” qabul qilishga chaqirganini aytdi.
Biroq, G‘azodagi guruhlarni qurolsizlantirish mavzusi bahsli bo‘lib qolmoqda, chunki Isroil o‘t ochishni to‘xtatish davrida ham G‘azoga hujumlarini davom ettirib, yuzlab falastinliklarni o‘ldirdi. Isroil, shuningdek, G‘azoga yordam kirishini cheklashni to‘xtatmagan, bu esa narxlarni oshirib, ko‘pchilikni ko‘chirib yuborilgan va asosiy mahsulotlarni sotib olishga qodir bo‘lmagan holatda qoldirmoqda. Hamas G‘azoni Isroil bosib olgan davrida qurolidan voz kechishni takroran rad etgan.
Reja bosqichma-bosqich formulasi asosida ishlaydi, har ikki tomon o‘z majburiyatlarini bajargandan keyingina keyingi bosqichga o‘tiladi. Birinchi bosqich (dastlabki ikki hafta) Isroil va Hamasning harbiy harakatlarini to‘xtatishni va insonparvarlik protokollarini amalga oshirishni o‘z ichiga oladi. Ikkinchi bosqich (16-60-kunlar) qurolsizlantirish jarayonining boshlanishini nazarda tutadi, bunda Hamas va boshqa falastinlik fraksiyalar og‘ir qurollarni dastlab Isroil nazoratidagi hududlardan, keyin esa 90 kungacha Hamas nazoratidagi hududlardan olib tashlashlari kerak.
Uchinchi bosqichda Isroil qo‘shinlari kuzatuv qo‘mitasi G‘azodagi falastinlik fraksiyalar qurolsizlantirilganligini aniqlagandan so‘ng asta-sekin G‘azo perimetriga chekinishi kerak. Milliy qo‘mitaga bo‘ysunadigan xavfsizlik kuchlari qurollarni to‘plash vazifasini bajarishi va bu 251-kungacha yakunlanishi kerak. Agar shunday bo‘lsa, Isroil “G‘azo har qanday terror tahdididan xavfsiz bo‘lgunga qadar” noma’lum xavfsizlik perimetridan tashqari G‘azodan chiqib ketadi.
Reja amalga oshsa, urushga va Hamasning G‘azodagi deyarli yigirma yillik hukmronligiga yakun yoziladi. Biroq, to‘siqlar saqlanib qolmoqda: Isroil haqiqatan ham G‘azodan chiqib ketishga, o‘z majburiyatlarini bajarishga va oldingidek kelishuvni buzishga urinmaslikka tayyormi? Hamas va boshqa falastinlik fraksiyalar Isroilning har qanday kelishuvga rioya qilishiga va qurollaridan voz kechish g‘oyasiga chuqur shubha bilan qaraydi, ularni falastinlik milliy qarshilikning muhim qismi deb biladi.
Source: www.aljazeera.com