Isroilning o‘ng qanot hukumati tomonidan taqdim etilgan o‘lim jazosini kengaytirish bo‘yicha munozarali qonun loyihasi bu hafta Knessetda ovoz berishga tayyorlanmoqda. Qonun loyihasi, asosan, Falastinliklarga nisbatan harbiy va jinoiy sudlarda terrorizmda ayblanuvchilar uchun majburiy o‘lim jazosini belgilaydi. 2025-yil noyabr oyida birinchi o‘qishdan o‘tgan loyiha, 2000 dan ortiq e‘tirozlar tufayli Milliy Xavfsizlik Qo‘mitasiga qaytarilgan edi.
Loyihaning asosiy maqsadi, 2023-yil 7-oktyabrdagi Hamas hujumlaridan keyin terrorizmga qarshi kurashda qattiqroq jazo choralarini qo‘llashdir. Biroq, tanqidchilar bu qonunni irqiy kamsituvchi va xalqaro huquqqa zid deb hisoblaydi, chunki u asosan Falastinliklarga nisbatan qo‘llaniladi. Isroil inson huquqlari tashkiloti B’Tselem ma’lumotlariga ko‘ra, harbiy sudlarda ayblovlar 96% hollarda, ko‘pincha qiynoqlar ostida olingan “iqrorlar” asosida qaror qilinadi.
Qonun loyihasi ikki yo‘nalishda ishlaydi: Isroilning jinoiy sudlari va G‘arbiy Sohildagi harbiy sudlar. Harbiy sudlarda Falastinliklar uchun o‘lim jazosi majburiy bo‘lib, faqat “maxsus sabablar” bo‘lsa, umrbod qamoq jazosiga almashtirilishi mumkin. Sudya ko‘pchiligi bilan qaror qabul qilinadi va shikoyat qilish imkoniyatlari cheklangan. Loyihaning huquqiy maslahatchisi Ido Ben-Itzhak, o‘lim jazosini kechirishni nazarda tutmaganligi uchun xalqaro konvensiyalarga zid ekanligini ta’kidladi.
O‘ng qanot “Yahudiy Kuchi” partiyasi rahbari va Milliy Xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir loyihani qo‘llab-quvvatlab, uni “so‘nggi yillarda Knesset qabul qilgan eng muhim qonun” deb atadi. Tanqidchilar bu harakatni yil oxiridagi saylovlar bilan bog‘laydi. Shuningdek, alohida “Tribunallar Qonuni” loyihasi 7-oktyabr hujumlari ishtirokchilari uchun maxsus harbiy tribunal orqali o‘lim jazosini belgilashni nazarda tutadi.
Qonun loyihasiga nafaqat Isroil va Falastin hududlaridagi inson huquqlari tashkilotlari, balki Birlashgan Millatlar Tashkiloti va Yevropa Ittifoqi ham qarshi chiqdi. Yevropa Ittifoqi bayonotida o‘lim jazosini har qanday sharoitda qoralashini bildirdi. Loyihaning qabul qilinishi, mintaqaviy keskinlikni kuchaytirishi va inson huquqlari buzilishlarini kengaytirishi mumkin.
Source: www.dw.com