AQSh hukumati tomonidan tuzilgan “Yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlar qo‘mitasi” (Endangered Species Committee) o‘tgan o‘n yilliklardan beri birinchi marta yig‘ilib, Meksika qo‘ltig‘idagi neft va gaz qazib olish ishlarini “Yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlar to‘g‘risida”gi qonun (ESA) talablaridan ozod qilish to‘g‘risida qaror qabul qildi. Qo‘mita a’zolari, jumladan, Ichki ishlar vaziri Dug Burgum va Mudofaa vaziri Pit Hegset boshchiligida, ovoz berishda bir ovozdan ushbu istisnoni ma’qulladi.
Tanqidchilarning ta’kidlashicha, bu qaror Meksika qo‘ltig‘ida yashovchi noyob Rays kiti (Rice’s whale) va boshqa dengiz hayvonlari, masalan, dengiz toshbaqalari va g‘oz turlarining butunlay yo‘q bo‘lib ketishiga olib kelishi mumkin. Hozirda atigi 51 ta Rays kiti qolgan, ularning aksariyati 2010-yilda sodir bo‘lgan “Deepwater Horizon” platformasi halokatidan keyin yo‘qolish xavfi ostida. Yaqinda, aprel oyida ham Meksika qo‘ltig‘ida 600 kilometrga cho‘zilgan neft sizishi qayd etilgan.
Mudofaa vaziri Hegset qarorning “milliy xavfsizlik sababli zarur” ekanligini ta’kidlab, Eron tomonidan Xurmuz bo‘g‘ozidagi tankerlar harakatini to‘sib qo‘yish urinishlari va global energiya narxlarining oshishi fonida AQShning ichki neft ishlab chiqarishini mustahkamlash muhimligini bildirdi. Biroq, “Earthjustice” ekologik-huquqiy tashkiloti vakili Stiv Mashuda bu harakatni “Trump ma’muriyatining o‘zi yaratgan gaz inqirozidan foydalanib, yo‘qolib ketayotgan turlarni himoya qilishni bekor qilish” deb baholadi va sudga murojaat qilishni rejalashtirayotganini aytdi.
Trump ma’muriyati ikkinchi muddatida an’anaviy yoqilg‘i ishlab chiqarishni oshirishga qaratilgan siyosatni olib bormoqda, jumladan, Florida qirg‘oqlari yaqinidagi yangi maydonlarni qazib olishga ochish va sanoat manfaatlariga zid bo‘lgan ekologik qoidalarni susaytirish takliflarini ilgari surmoqda. Qo‘mitaning qarori federal sudning bir kun oldin Trumpning birinchi muddatidagi yo‘qolib ketayotgan turlarni himoya qilish qoidalarini zaiflashtirishga urinishlarini bekor qilgan qaroridan keyin keldi.
“Yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlar qo‘mitasi” 1978-yilda tashkil etilgan bo‘lib, u butun tarixi davomida faqat uch marta yig‘ilgan va faqat ikkita loyihaga ruxsat bergan. O‘tgan haftalarda Trump ma’muriyati BP kompaniyasining Meksika qo‘ltig‘idagi 5 milliard dollarlik yangi chuqur suvli qazish loyihasini ham ma’qullagan. Ekologik guruhlar qo‘mitaning qarorini sud orqali blokirovka qilishga va’da berishmoqda, chunki ularning fikricha, bu istisno Rays kitining butunlay yo‘q bo‘lib ketishiga olib keladi.
Source: www.theguardian.com