Ko‘p yillik sanksiyalar va haftalik AQSh-Isroil bombardimonlaridan so‘ng, Eron hukumatining an‘anaviy harbiy qudrati sezilarli darajada zaiflashgan bo‘lsa-da, mamlakat hali ham mintaqada tahdid solish qobiliyatini saqlab qolmoqda. AQSh prezidenti Donald Tramp Eron urushini tezroq tugatishni istashini bildirdi, ammo AQSh harbiy qurollari Fors ko‘rfazi atrofida to‘planib, Eron Hormuz bo‘g‘ozini blokirovka qilib, dunyo energiya ta’minotining muhim qismini to‘sib qo‘ymoqda. Tramp o‘z nutqida "rejim o‘zgarishi sodir bo‘ldi" deb da’vo qildi va AQSh "o‘z maqsadlarini juda tez orada amalga oshirish yo‘lida" ekanligini aytdi.
AQSh va Isroil ma’lumotlariga ko‘ra, Eronning an’anaviy dengiz floti, havo kuchlari, yirik qurol tizimlari va mudofaa ishlab chiqarishi haftalik havo hujumlari natijasida og‘ir zarar ko‘rgan. Trampning so‘zlariga ko‘ra, 28-fevraldan boshlab 13 000 nishonga zarba berilgan, Isroil mudofaa tizimlarining 80% yo‘q qilingan. Biroq, Eron hukumatining yuqori rahbariyati va xavfsizlik apparati o‘ldirilgan bo‘lsa-da, mamlakat qarshi zarbalar berish va mudofaa strategiyasini muvofiqlashtirishda davom etmoqda. So‘nggi rahbar Ali Xameneyining o‘limidan keyin uning o‘g‘li Mojtaba nazoratni o‘z qo‘liga olgan, ammo u urush boshlanganidan beri omma oldida ko‘rinmagan.
Eron o‘nlab yillar davomida assimetrik urush strategiyasini rivojlantirib, uy ishlab chiqarilgan raketalar, dronlar va kiberharbiy qurollarga tayangan. Bu qobiliyatlar neft daromadlari hisobiga moliyalashtirilib, Xitoy kabi mijozlarga energiya sotish orqali AQSh sanksiyalaridan qochish imkonini beradi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, Eronning Shahed dronlari arzon (20 000-50 000 dollar) va tez ishlab chiqarilishi mumkin bo‘lib, ularni havo mudofaasi tizimlarini to‘ldirish uchun ballistik raketalar bilan birlashtirish mumkin. Bu dronlar Rossiya tomonidan Ukrainada keng qo‘llanilgan.
Eronning yana bir katta afzalligi – geografik joylashuvi. Tehron dunyo neft ta’minotining 20% ni tashkil etuvchi tor Hormuz bo‘g‘ozini blokirovka qilish tahdidi uzoq vaqtdan beri Islomiy hukumatni kuch bilan ag‘darishga qarshi asosiy to‘siq bo‘lib kelgan. Eron dronlar, dengiz mina va tezkor qayiqlar yordamida sekin harakatlanuvchi tankerlarni tahdid qilish, qirg‘oq relyefidan foydalanish qobiliyatiga ega. Mutaxassislarning fikricha, AQSh va uning ittifoqchilari uchun bo‘g‘ozni to‘liq ochish va normal yuk tashishni tiklash uchun minglab quruqlikdagi kuchlar kerak bo‘ladi, bu esa katta yo‘qotishlar va xarajatlarga olib keladi.
AQShda quruqlikdagi urushga ishtiyoq pastligi va noqulay global bozorlar sharoitida Trampning pozitsiyasini yumshatishga undovchi omillar mavjud. Biroq, Eronning yangi rahbariyati oldingilarga qaraganda qat’iyroq va vaziyatni keskinlashtirishga tayyor deb hisoblanadi. Tramp ma’muriyatining "rejim o‘zgarishi" da’vosi aniq emas, chunonchi Eron prezidenti Masud Pezeshkian AQSh jamoatchiligiga ochiq xat yozib, "ziddiyat yo‘li har qachongidan ham qimmatroq va befoydaroq" ekanligini ta’kidlagan. Natijada, Tehronning energiya ta’minoti ustidan ta’sir o‘tkazish qobiliyatini yo‘q qilish uchun aniq yo‘l yo‘q, tez g‘alaba va rejim o‘zgarishi munkin emasdek ko‘rinadi.
Source: www.dw.com