Vengriya Bosh vaziri Viktor Orbán futbolga bo‘lgan muhabbatini uzoq vaqtdan beri siyosiy vositaga aylantirib kelmoqda. Unga qarshi saylov oldidan olib borilayotgan so‘rovnomalar mag‘lubiyatni bashorat qilayotgan bo‘lsa-da, Orbán futbol orqali o‘z hokimiyatini mustahkamlashda davom etmoqda. JD Vensning Budapeshtdagi saylovoldi mitingi, ayniqsa, Ferentsvaros klubining Groupama Arenasida bo‘lib o‘tdi, bu stadion 2014-yilda ochilgan va Fidesz partiyasi aʼzosi Gabor Kubatov klub prezidenti bo‘lganidan keyin qurilgan.
Vuster universitetining sport sotsiologiyasi professori Gyozo Molnar DWga bergan intervyusida bu joylashtirishning tasodifiy emasligini taʼkidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, stadion Orbánning afzal ko‘rgan arenasi bo‘lib, mamlakat bo‘ylab tarqalgan futbol klublari, akademiyalari va infratuzilma loyihalari Fidesz bilan mahalliy jamoalarni bog‘lovchi moddiy homiylik tarmog‘ini tashkil qiladi. Bu, ayniqsa, qishloq saylov okruglarida sezilarli saylov natijalariga olib keladi.
Vengriyaning eng yuqori divizionidagi barcha klublar, to‘g‘ridan-to‘g‘ri Fidesz tomonidan boshqarilmasa ham, partiyaning taʼsiri ostida. 2011-yilda joriy qilingan TAO korporativ daromad solig‘i dasturi bu jarayonni tezlashtirdi, chunki korporatsiyalar klublarga qilgan xayr-ehsonlarini soliq imtiyozlari sifatida hisoblab, milliardlab mablag‘lar hukumat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan klublarga o‘tkazildi. Vengriya, Yevropa Ittifoqining eng korrupsiyalashgan va eng kambag‘al mamlakatlaridan biri sifatida tanilgan, bu uning YI bilan munosabatlarini keskinlashtirmoqda.
Orbán futbol orqali siyosiy hokimiyatni saqlab qolishni chet elga ham kengaytirdi. U Ruminiya, Slovakiya, Serbiya, Sloveniya, Xorvatiya va Ukraina kabi qo‘shni mamlakatlardagi klublarga sarmoya kiritdi. Molnarning taʼkidlashicha, bu harakatlar Orbánning futbolga bo‘lgan muhabbatini siyosiy kuch bilan uyg‘unlashtirib, chet eldagi venger diasporasining ovoz berish huquqini kengaytirish orqali saylovda g‘alaba qozonishga yordam beradi.
Orbánning eng sevimli loyihasi – Puskas Akademiya klubi, 2007-yilda tashkil etilgan va uning to‘liq nazorati ostida rivojlantirilgan. Felchut shahrida joylashgan Pancho Arena stadioni shahar aholisidan ikki baravar ko‘p tomoshabinni sig‘dira oladi. Orbánning futbolga bo‘lgan haqiqiy ishtiyoqi, uning to‘rtinchi darajali ligada o‘ynaganligi va Fideszning markaziy nazoratini besh kishilik futbol o‘yinidan boshlaganligi, uning bu sport turiga bo‘lgan sadoqatini ko‘rsatadi.
Orbán va Fidesz mamlakat bo‘ylab 25 dan ortiq stadion qurdilar, ulardan eng kattasi – Budapeshtdagi Puskas Arena – 30-may kuni Chempionlar ligasi finaliga mezbonlik qiladi. Molnarning fikricha, Orbán bu voqeani o‘zining “sportni milliy qurilish strategiyasi” sifatidagi muvaffaqiyati deb biladi va agar 12-apreldagi saylovda mag‘lub bo‘lsa, finalni yangi hukumat ostida o‘tkazilishini achinarli ramziy mag‘lubiyat deb hisoblaydi. Unga ko‘ra, Orbánning g‘alabasi uning futbol merosini toj kiyish marosimiga aylansa, mag‘lubiyati esa yangi hukumat uchun noqulay meros bo‘lib qoladi, chunki ular Orbánning qurgan infratuzilma va siyosiy iqtisodiyotini qanday boshqarishni hal qilishlari kerak bo‘ladi.
Source: www.dw.com