Vengriyada 16 yillik Viktor Orban hukmronligi ostida boʻlib oʻtayotgan parlament saylovlari mamlakat uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻlishi kutilmoqda. Markaziy-oʻng Tisza partiyasi rahbari Pyotr Magyar va uning partiyasi soʻnggi soʻrovnomalarda Orbanning Fidesz partiyasidan oldinda turibdi, masalan, Publicus instituti maʼlumotlariga koʻra, Tisza 38% va Fidesz 29% ovozga ega. Biroq, saylovchilarning deyarli chorak qismi (25%) hali qaror qabul qilmaganligi sababli, yakuniy natija noaniq boʻlib qolmoqda.
Saylov oldidan har ikki yetakchi partiya bir-birini saylov aralashuvi va noqonuniy harakatlar bilan ayblamoqda. Magyar Facebookʼdagi postida Fideszni oylardan beri saylov firibgarligi, jinoiy harakatlar, razvedka operatsiyalari va dezinformatsiya tarqatishda aybladi va “Tisza bu saylovda gʻalaba qozonadi” deb daʼvo qildi. U, shuningdek, Orbanning “Vengriya xalqi tomonidan chetlatilishi” kerakligini taʼkidladi. Orban esa oʻz navbatida, video orqali muxolifatni xorijiy razvedka bilan hamkorlik qilish va zoʻravonlik bilan tahdid qilishda aybladi, ularning “Vengriya xalqining qarorini shubha ostiga qoʻyish uchun tartibsizlik, bosim va xalqaro tuhmatdan foydalanishga tayyor” ekanligini aytdi.
Orbanning 2010-yilda Yevropa Ittifoqi moliyaviy inqirozidan keyin saylanganidan beri u sud tizimini nazorat qilish, nodavlat tashkilotlarni chetga surish va tanqidiy OAVni boʻgʻish orqali hokimiyatini mustahkamladi. U Rossiya Prezidenti Vladimir Putinning yaqin ittifoqchisi boʻlib, Vengriyaning YI dagi veto huquqidan Rossiyaga qarshi sanksiyalar va Ukrainaga yordamni toʻxtatish uchun foydalangan. Tisza partiyasi esa Orbanning korrupsiyasi va klientelizmi tufayli mamlakatning YI moliyalashtirishidan mahrum boʻlishi va iqtisodiy tanazzulga uchraganini taʼkidlaydi. Magyar korrupsiyaga qarshi kurashish, milliardlab yevrolik muzlatilgan YI mablagʻlarini ochish, boylardan soliq yigʻish va sogʻliqni saqlash tizimini tuzatishni vaʼda qildi.
Orban saylovni “urush yoki tinchlik” tanlovi sifatida qoraladi, muxolifatni Vengriyani Ukrainadagi urushga tortishda aybladi, bu daʼvoni Tisza rad etdi. Orban: “Bu saylov Vengriyaning kelajagi haqida. Tanlov aniq: qaramlik va tanazzul, yoki suverenitet, kuch va tinchlik” dedi. Magyar esa Reutersga bergan intervyusida bu saylov Vengriyaning avtoritarizmga yoki Yevropadagi oʻrnini tiklash va iqtisodiyotni jonlantirishga qaror qilishini aytdi, uni “Rossiya qoʻgʻirchoq davlatiga aylanishning oldini olish uchun oxirgi imkoniyat” deb taʼrifladi.
Saylov oldidan AQShning siyosiy aralashuvi ham kuzatildi: AQSh vitse-prezidenti JD Vance Orban uchun Budapeshtda nutq soʻzladi va prezident Donald Trump Vengriyaliklarni Orbanga ovoz berishga chaqirdi, bu AQSh prezidentining chet el rahbari uchun kamdan-kam hollarda saylovoldi tashviqoti hisoblanadi. Bu voqealar saylov jarayoniga xalqaro bosim va tartibsizliklar qoʻshilishiga olib kelishi mumkin.
Source: www.dw.com