AQSh Zambiyaga qilayotgan muhim tibbiy yordamni mamlakatning nodir minerallariga kirish huquqlari uchun bosim vositasi sifatida foydalanmoqda. Zambiyada millionlab odamlar OIV, sil va bezgak kabi kasalliklarni davolash uchun AQShning Prezidentning OIVga qarshi favqulodda rejasi (PEPFAR) dasturiga tayanadi, bu dastur 20 yildan ortiq vaqt davomida hayotni saqlab qoluvchi davolashni moliyalashtirishning asosiy manbai bo‘lib kelgan.
Zambiya hukumati AQSh bilan yangi bitim imzolashdan ehtiyotkorlik bilan qaramoqda, chunki bu bitim tibbiy yordamni nodir minerallarga kirish talablari bilan bog‘laydi. AQSh Davlat departamenti memorandumlar (MOUs) orqali “tanlangan mamlakatlar” bilan hamkorlik qilishni maqsad qilganini aytdi, ammo bu bitimlar Zambiya uchun kamroq moliyaviy yordam va biologik namunalar ma’lumotlarini 25 yilga berishni talab qiladi.
Zambiya mis, nikel va kobalt zahiralari bilan boy bo‘lib, AQShning “Project Vault” loyihasi orqali Xitoyning nodir minerallardagi hukmronligiga qarshi kurashishga intilayotgani ma’lum. Ekspertlar tibbiy yordamni minerallar uchun savdo qilish haqidagi xabarlarni xavfli deb baholaydi, bu AQShning Afrikadagi ishonchini zaiflashtirishi mumkin.
Agar bitim imzolanmasa, AQSh moliyaviy yordamni “keng miqyosda” qisqartirishi mumkin, bu Zambiyada 1,3 million kishining OIV davolashidan mahrum bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Oxfam kabi tashkilotlar bu bitimlarni insoniy yordamni savdo chipiga aylantirish deb tanqid qilmoqda, bu minglab odamlarning sog‘lig‘iga tahdid soladi.
Zambiya hukumati o‘zining sog‘liqni saqlash xarajatlarini oshirishga harakat qilmoqda, ammo tizimlar butun moliyalashtirish muammosini o‘z zimmasiga olishga tayyor emas. Ekspertlar iqtisodiy va sog‘liqni saqlash bitimlarini alohida saqlash kerakligini ta’kidlaydi, chunki ularning aralashishi AQShning Afrikadagi ishonchini yanada zaiflashtirishi mumkin.
Source: www.dw.com