Isroil hech qachon rasmiy ravishda o‘z chegaralarini belgilamagan, ammo Isroil mustamlakachilari va vazirlari hozirgi davlatdan ancha uzoqqa cho‘zilishni nazarda tutuvchi Injildagi g‘oyani o‘rganishmoqda. "Katta Isroil" yoki ivrit tilida "Eretz Israel HaShlema" deb ataladigan bu kengaytirish g‘oyasi Isroil o‘ng qanotida mashhur bo‘lib, uning ildizi Bibliyaga borib taqaladi.
"Isroil mustamlakachilar harakatining homiysi" deb ataladigan Daniela Vays 2014-yilda Avstraliya ABC News kanaliga bergan intervyusida "Vaʼda qilingan yer" deb nomlangan Yaqin Sharq xaritasini ko‘rsatib, "Bu Yahudiy millatining patriarxlariga Xudoning vaʼdasidir" dedi. Ushbu xarita Iordaniya, Livan, Misr, Iroq, Suriya va Saudiya Arabistonining bir qismlarini o‘z ichiga olgan yahudiy davlatini ko‘rsatadi, bu 1949-yilgi sulh chizig‘idan (Xalqaro huquq bo‘yicha Isroil hududini belgilaydigan "Yashil chiziq") ancha kengroqdir.
Tarixchi va Tel-Avivdagi Rosa Lyuksemburg fondi direktori Gil Shoxat DWga bergan intervyusida aytdi: "Mustamlakachilik siyosatining tarafdorlari, masalan, hozirgi moliya vaziri Bezalel Smotrich yoki milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir uchun bu Isroilni haqiqatda bo‘lishi kerak bo‘lganidan kattaroq qilish haqida emas. Bu ishni yakunlash haqida. Bu butun tarixiy Falastin yoki ular ifodalaganidek 'Eretz Isroil'ga daʼvo ilohiy vaʼda ekanligini anglatadi."
Baʼzi isroilliklar "To‘liq" yoki "Katta Isroil"ni 1967-yilda Isroil egallab olgan hududlarni o‘z ichiga oladi deb tushunishadi: Isroil tomonidan bosib olingan Falastin hududlari (G‘arbiy Sohil, Sharqiy Quddus va G‘azo), shuningdek, Suriyadagi Isroil tomonidan anneksiya qilingan Golan tepaliklari va Isroil o‘nlab yillar oldin qaytargan Misrdagi Sinay yarim oroli. Boshqalari esa Bibliyada vaʼda qilingan butun hududni, Misrning Nil daryosidan Turkiya, Suriya va Iroq orqali oqib o‘tadigan Frot daryosigacha bo‘lgan maydonga qaratishadi.
Isroil moliya vaziri Bezalel Smotrich 2023-yil mart oyida Parijda bo‘lib o‘tgan yodgorlik marosimida nutq so‘zlaganda, nafaqat Isroil hozir egallab turgan, balki Iordaniyani ham o‘z ichiga olgan "Katta Isroil" xaritasi tasvirlangan podium orqasida chiqishi diplomatik tartibsizliklarga sabab bo‘ldi. 2024-yilda u nemis-fransuz ARTE kanaliga "Quddusning kelajagi Damashqqa kengayishidir" deb aytdi. 2025-yil avgust oyida Isroil bosh vaziri Benyamin Netanyaxu "Katta Isroil" ko‘rinishiga "juda bog‘langan" ekanligini aytib, Misr va Iordaniyani Isroildan tushuntirish talab qilishga undadi.
2026-yil fevral oyida Isroildagi AQSh elchisi Mayk Hakkabi amerikalik tok-shou boshlovchisi Taker Karlsonga Isroil butun Yaqin Sharqni egallab olsa "yaxshi" bo‘lar edi deb aytdi. Bu bayonot mintaqaviy keskinlikni yanada oshirdi. 2026-yil mart oyida moliya vaziri Smotrich janubiy Livannining anneksiyasini talab qildi, bu esa Isroilning kengayish istagi doirasini kengaytirish xavotirini keltirib chiqardi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti maʼlumotlariga ko‘ra, bugungi kunda 700 000 dan ortiq yahudiy isroillik mustamlakachilar bosib olingan G‘arbiy Sohilda va Sharqiy Quddusda yashaydi. Golan tepaliklarida esa 23 000 dan 31 000 gacha mustamlakachi va Isroil hududni egallaganda u yerda qolgan 20 000 ga yaqin druzlar yashaydi. BMT barcha Isroil mustamlakalarini "Yashil chiziq"dan tashqarida xalqaro huquqqa zid deb biladi va 2024-yilgi maslahat bayonotida Xalqaro Adliya Sudi bosqinni noqonuniy deb topdi.
Tarixchi Shoxatning taʼkidlashicha, "tarixiy Falastinning bosib olinishi – asosan Isroil, G‘arbiy Sohil va G‘azo – normal holga keltirilgan. Men hali janubiy Livanda yoki hatto Suriyaning baʼzi qismlarida doimiy mustamlakalarni normal holga keltirish tendentsiyasini ko‘rmayapman. Ammo bu mintaqalardagi vaziyat, agar bunga mazmunli xalqaro va ichki qarshilik bo‘lmasa, doimiy mustamlakaga aylanmasligi mumkin emas." Garchi bu Isroil jamiyatida asosiy oqim pozitsiyasi bo‘lmasa ham, hududiy kengayish g‘oyasi Isroil hukumatining asosiy qismlariga uzoq vaqtdan beri singib ketgan.
Source: www.dw.com