Livan rahbarlari Vashingtonga 30 yildan ortiq vaqtdan keyin Isroil bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar olib borish uchun bordi. Ular deyarli imkonsiz shartlar ostida suverenitetni tiklashga urinmoqda.
16 aprelda kelishilgan sulh bitimiga ko‘ra, Livan “o‘z suverenitetini amalda namoyish eta olishi” kerak. Isroil esa “har qanday vaqtda o‘zini himoya qilish uchun barcha zarur choralarni ko‘rish” huquqini saqlab qoladi va o‘z kuchlarini Livan hududida saqlab turishi mumkin.
Livan suvereniteti aynan shu doirada namoyish etilishi kerak. Bayrut Hizbullohni qurolsizlantirishi kutilmoqda, Isroil esa Livan hududida ochiq harbiy erkinlikka ega bo‘ladi. Vashington nuqtai nazaridan, Hizbulloh zaif, Tehron bosim ostida, Damashq muvofiq va Bayrut hukumati AQSh talablariga hech qachon bo‘lmagan darajada tayyor.
Biroq ta’sir qilish oson bo‘lgan hukumat boshqara oladigan hukumat emas. Hizbullohni qurolsizlantirish va Livan suverenitetini mustahkamlashning yo‘li bor, ammo bu AQSh va Isroil tomonidan yuklangan hozirgi yo‘l emas.
1982 yilda Isroil Livanga bostirib kirib, Falastin ozodlik tashkilotini (FLO) chiqarib yubordi, ammo barqaror Livan hukumati yoki Isroil manfaatlariga mos keladigan kelishuvni yarata olmadi. Livan fuqarolar urushi yanada shafqatsiz bosqichga kirdi va Isroilning 2000 yilgacha davom etgan ishg‘oli Hizbullohning paydo bo‘lishi va mustahkamlanishiga zamin yaratdi.
Bosh vazir Navaf Salam va prezident Jozef Aun hukumati 2024 yilgi urushdan keyin AQSh va Saudiya ko‘magi bilan tuzilgan bo‘lib, Hizbulloh va uning ittifoqchilarini o‘z ichiga olgan birinchi milliy birlik hukumatidir. Hukumat Hizbullohning harbiy qanotini noqonuniy deb e’lon qildi, Eron elchisini chiqarib yubordi va Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi a’zolarini aniqlash, hibsga olish va deportatsiya qilishni buyurdi.
Livanning hozirgi jilovlash tartibi harbiy yo‘l bilan buzilmasdan oldin siyosiy jihatdan almashtirilishi kerak. Hizbullohning arsenali nafaqat harbiy haqiqat, balki siyosiy da’voning ifodasidir: Livan davlati o‘z aholisini Isroildan ishonchli himoya qila olmaydi, shuning uchun muqobil jilovlash tuzilmasi zarur.
AQSh kuchliroq Livan davlati va zaifroq Hizbullohni xohlayotganini aytadi, ammo uning harakatlari suverenitet qurish emas, balki Isroil harbiy ustunligi ostida parchalanishni boshqarishni ko‘rsatmoqda. Bu yo‘l tartibli anneksiya yoki nazorat bilan tugamaydi, aksincha to‘xtatish qiyin bo‘lgan mojaroga olib kelishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com