Argentina prezidenti Xaver Milei so‘nggi kunlarda Buyuk Britaniya nazoratidagi Folklend (Malvin) orollari bo‘yicha o‘z pozitsiyasini keskin kuchaytirdi. Uning AQSh prezidenti Donald Tramp bilan yaqin munosabatlari va Trampning Britaniya bilan keskinlashayotgan ziddiyatlari ushbu bahsli hududning kelajagini yana dolzarb qilib qo‘ydi.
Milei va Tramp bir necha bor uchrashgan. Argentina rahbari AQShdagi konservativ Tramp tarafdori siyosiy yig‘inlarning doimiy ishtirokchisiga aylangan. Tramp esa Mileini o‘zining “sevimli prezidenti” deb atagan. Milei “Ozodlik avangardi” partiyasining o‘ta o‘ng populist yetakchisi hisoblanadi.
Folklend orollari (Argentinada Las Malvinas nomi bilan mashhur) London va Buenos-Ayres o‘rtasida uzoq yillik keskinlik manbai bo‘lib kelgan, ammo so‘nggi paytlarda munosabatlar nisbatan tinch edi. Biroq, so‘nggi kunlarda Pentagon AQShning Folklend bahsidagi an’anaviy betaraflik pozitsiyasini qayta ko‘rib chiqishni taklif qilgani haqida xabarlar tarqaldi. Bu esa Vashington va London o‘rtasidagi munosabatlar Britaniyaning Trampning Eronga qarshi urushini tanqid qilishi tufayli keskinlashgan bir paytga to‘g‘ri kelmoqda.
Orollar janubi-g‘arbiy Atlantika okeanida joylashgan o‘zini o‘zi boshqaruvchi Britaniyaning xorijdagi hududidir. Arxipelagning ikki asosiy oroli – Sharqiy Folklend va G‘arbiy Folklend. Orollar Buyuk Britaniyadan deyarli 13 000 km uzoqlikda joylashgan va aholisi atigi 3200 kishini tashkil etadi. Har yozda bir millionga yaqin pingvinlar orollarda uya quradi.
Argentina orollar ustidan suverenitetni da’vo qiladi va ularni 19-asrda Ispaniya tojidan meros qilib olganini ta’kidlaydi. Biroq, 1690-yilda ingliz Jon Strong hududga kelib, uni o‘z homiysi Folklend viskonti sharafiga nomlagan. O‘shandan beri Buyuk Britaniya, Argentina, Fransiya va Ispaniya orollarda aholi punktlarini barpo etgan. Buyuk Britaniya 1833-yildan beri orollarni boshqaradi va o‘z da’vosini uzoq muddatli mavjudligi hamda orolliklarning Britaniya tarafdori aniq xohish-irodasiga asoslaydi. 2013-yilda o‘tkazilgan referendumda 1517 kishidan 1513 nafari Britaniya tarkibida qolish uchun ovoz bergan.
1982-yil aprelida Argentina va Buyuk Britaniya o‘rtasidagi nizo keskin tus oldi. Argentina orollarni egallashga urindi, bunga javoban Britaniya bosh vaziri Margaret Tetcher harbiy kuch yubordi va 74 kunlik janglar boshlandi. Urushda 655 argentinalik va 255 britaniyalik harbiy xizmatchi halok bo‘ldi. Qizig‘i shundaki, Milei Tetcherni siyosiy namuna sifatida tilga olgan.
Mileining asosan chap qanotdagi o‘tmishdoshlari Folklend orollariga bo‘lgan da’voni muntazam ta’kidlab kelgan bo‘lsa, Milei dastlab Britaniya bilan kuchli muzokaralar olib borishga chaqirib, yetarlicha qat’iy pozitsiya ko‘rsatmaganlikda tanqid qilingan edi. Biroq, o‘tgan hafta bergan intervyusida u Argentina “hech qachon bo‘lmaganidek” Folklend masalasida oldinga siljiyotganini da’vo qildi. Uning bu izohlari mahalliy reytingi keskin tushgan bir paytga to‘g‘ri keldi – so‘rovnomalarga ko‘ra, argentinaliklarning 61 foizi Mileini ma’qullamaydi.
Mutaxassislarning fikricha, Tramp va Milei o‘rtasidagi yaxshi munosabatlarga qaramay, Folklend bahsining har qanday yechimi Britaniyani ishontirishga bog‘liq. “Bu uzoq yillik nizoning har qanday yechimi, shubhasiz, muzokaralarni o‘z ichiga oladi va bu amerikaliklarni emas, balki britaniyaliklarni ishontirishni anglatadi”, dedi Stimson markazining Lotin Amerikasi dasturi direktori Benjamin Gedan. Uning qo‘shimcha qilishicha, Folklend bo‘yicha betaraflikni o‘zgartirish haqidagi ishoralar Britaniya bosh vaziriga bosim o‘tkazish uchun mo‘ljallangan.
Source: www.aljazeera.com