Eron Islom Inqilobi Qo‘riqchilari Korpusi (IRGC) dushanba kuni yangi xaritani e’lon qildi, unda Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) qirg‘oq chizig‘ining katta qismini o‘z ichiga olgan kengaytirilgan dengiz nazorati zonasi ko‘rsatilgan. G‘arbda chiziq Eronning Qeshm orolining eng g‘arbiy uchidan BAAning Umm al-Quvayn amirligigacha, sharqda esa ikkinchi chiziq Eronning Mobarak tog‘i va BAAning Fujayra shahrini bog‘laydi.
Ushbu e’lon AQSh prezidenti Donald Trampning 28-fevraldan beri amalda yopilgan Hormuz bo‘g‘ozini ochish uchun harbiy-dengiz kuchlarini yuborish orqali yangi urinish boshlaganidan so‘ng yuz berdi. Ushbu kampaniya “Project Freedom” deb nomlangan.
Vaziyatning yanada keskinlashuvi natijasida BAA dushanba kuni Fujayradagi yirik energiya markazida yong‘inga sabab bo‘lgan uchuvchisiz samolyot va raketa hujumlari haqida xabar berdi. Bu AQSh-Eron sulhidan keyin Fors ko‘rfazi davlatida birinchi bunday hodisa edi. BAA hujumlarda Eronni aybladi. Tehron rasman tasdiqlamagan bo‘lsa-da, seshanba kuni hujumlar ortida turganini tan oldi va AQSh va uning mintaqadagi harakatlarini aybladi.
Eron parlamenti spikeri Muhammad Bag‘ir Qolibaf seshanba kuni ijtimoiy tarmoqdagi postida “hozirgi vaziyatning davom etishi AQSh uchun chidab bo‘lmas, biz hali boshlaganimiz yo‘q” deb yozdi.
Biroq, tahlilchilarning fikricha, Eron o‘zining AQSh va Isroil bilan davom etayotgan urushida muhim vosita sifatida Hormuz bo‘g‘ozini nazorat qilishga tobora ko‘proq tayanmoqda. Bu vosita Eron uchun osonlikcha voz kechadigan narsa emas.
Hormuz bo‘g‘ozi orqali dengiz transportini to‘xtatib, Eron AQShga va butun dunyoga iqtisodiy xarajatlarni yuklashga muvaffaq bo‘ldi. Mutaxassislarning fikricha, bu Eronga AQShning yadroviy dasturni to‘xtatish kabi talablariga qarshi turishda muzokara kuchini berdi.
Marburg universiteti professori Muhammad Rizo Farzanegan Hormuz bo‘g‘ozini nazorat qilishni “strategik tenglashtiruvchi” deb ta’rifladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Eron AQSh harbiy-dengiz kuchlarini mag‘lub etishi shart emas, faqat sug‘urtachilar, yuk tashuvchilar va energiya savdogarlariga harbiy bosim global bozorlarga xarajat keltirishini tushuntirishi kifoya.
Shu bilan birga, Eronning harakatlari yuqori narxga tushadi. AQSh 13 apreldan beri barcha Eron portlari va dengiz transportiga dengiz blokadasini o‘rnatdi, bu Eronning neft eksporti, zarur tovarlar importi va valyuta tushumlarini chekladi. Narxlar ko‘tarildi, millionlab ish o‘rinlari yo‘qoldi.
AQSh va Eron o‘rtasidagi mo‘rt sulh seshanba kuni BAA Eronni Fujayra neftni qayta ishlash zavodiga hujum qilishda ayblaganidan keyin bosim ostida qoldi. AQSh harbiylari ikki savdo kemasi bo‘g‘ozdan o‘tganini da’vo qilgan bo‘lsa-da, Eron buni rad etdi.
Doha instituti professori Muhanad Seloomning fikricha, Fujayraga hujum Eronning Hormuz bo‘g‘ozida AQSh kemalariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri hujum qilish o‘rniga, ko‘rfaz davlatlariga zarba berib, global bozorlarga iqtisodiy bosimni davom ettirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Eron “agar AQSh bizga hujum qilsa, biz sizning barcha infratuzilmangizni yo‘q qilamiz” degan xabarni yetkazmoqda.
Urush davomida yetti arab davlatiga kamida 6413 raketa va uchuvchisiz samolyot uchirilgan, ularning aksariyati BAAga qaratilgan. Abu Dabi Isroil bilan strategik hamkorlikni chuqurlashtirgan va o‘tgan oy OPEC va OPEC+ neft kartellaridan chiqqan.
Source: www.aljazeera.com