Keniya poytaxti Nayrobida Afrika Forward 2026 sammiti bo‘lib o‘tmoqda. Bu tadbir birinchi marta frankofon bo‘lmagan davlatda o‘tkazilmoqda va Afrika yetakchilari hamda biznes vakillarini birlashtirmoqda. Biroq, sammit ichki va xalqaro miqyosda tanqidlarga sabab bo‘lmoqda.
Prezident Uilyam Ruto hokimiyatga kelganidan beri Keniya G‘arb davlatlari bilan hamkorlikni kengaytirib, mintaqadagi eng barqaror va ochiq mamlakat sifatida o‘zini ko‘rsatmoqda. Fransiya esa G‘arbiy Afrikadagi sobiq mustamlakalarida ta’sirini yo‘qotgani sababli Keniyaga yuzlandi.
2026-yil aprel oyida Fransiya va Keniya mudofaa hamkorlik shartnomasini imzoladilar. Undan oldin 800 nafar fransuz askari Mombasaga keltirilib, Keniya harbiylari bilan qo‘shma mashg‘ulotlar o‘tkazdi. Tanqidchilar bu kelishuv Keniyani neokolonial kuch ta’siriga tushirishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
Besh yillik avtomatik uzaytiriladigan shartnoma dengiz xavfsizligi, razvedka, tinchlikparvarlik va gumanitar yordam sohalarini qamrab oladi. Fransiya 600 nafar harbiy xizmatchisini Keniyaga joylashtirgan. Kelishuv fransuz harbiylariga diplomatik immunitet beradi va nizolar Keniya sudlarida emas, diplomatik yo‘llar bilan hal qilinishini nazarda tutadi.
Tanqidchilarning fikricha, bu shartnoma Fransiyaga Keniyadan ko‘ra ko‘proq foyda keltiradi va Parijning Hind okeanidagi strategik manfaatlarini himoya qiladi. Keniyalik siyosatchi Nelson Koech esa immunitet haqidagi da’volarni rad etib, “qotillik kabi jinoyatlar Keniyada ko‘riladi” dedi.
Fransiya Keniyadagi to‘rtinchi yirik to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investor bo‘lib, so‘nggi o‘n yilda 1,8 milliard yevro sarmoya kiritgan. 2026-yilga kelib, Keniyada 140 dan ortiq fransuz kompaniyasi faoliyat yuritmoqda. Fransiya, shuningdek, Keniyadagi beshinchi yirik xorijiy investor bo‘lib, 46 ming ish o‘rnini ta’minlaydi.
Biroq, tanqidchilar fransuz biznesi Keniya bozoriga oson kirish imkoniga ega bo‘lsa-da, keniyaliklar Fransiyaga vizasiz kira olmasligini ta’kidlab, hamkorlikning teng emasligiga shubha bildirmoqda. Keniyalik siyosatchi Kaleb Hamisi mudofaa kelishuvi Keniyani xalqaro nizolarda “proksi”ga aylantirishi mumkinligidan ogohlantirdi.
Ekspertlarning fikricha, ikkala tomon ham o‘zaro manfaatli hamkorlikka intilmoqda. Biroq, sammit suverenitet, hisobdorlik va munosabatlarning muvozanati haqidagi bahslarni kuchaytirishi mumkin. Keniyada 2024-yildan beri norozilik namoyishlari davom etmoqda va agar Fransiyaga doimiy harbiy bazaga ruxsat berilsa, vaziyat yanada keskinlashishi mumkin.
Source: www.aljazeera.com